دوره 24شماره 1 (پاييز 1387) صفحه: 51-37
ارزيابي تارنما(وبسايت)ها توسط کودکان و نوجوانان و کتابداران کودک و نوجوان
1) ميترا پشوتنيزاده
2) علي منصوري
1) دانشجوي دكتري کتابداري و اطلاعرساني دانشگاه شهيد چمران اهواز
پست الكترونيكي: pashootanizade@gmail.com
2) دانشجوي دكتري کتابداري و اطلاعرساني دانشگاه شهيد چمران
اهواز، کتابدار دانشگاه شيراز
پست الكترونيكي: mansooria@gmail.com
چکيده: امروزه اينترنت با تمامي ويژگيها و جذابيتهاي خود، وسعت و گستردگي روزانه و تنوع اطلاعاتي و بسياري موارد ديگر توانسته خود را به عنوان معتبرترين و روزآمدترين منبع اطلاعاتي در دسترس همگان قرار دهد. آگاهي و توجه به اين نکته که هر کسي ميتواند بدون هيچگونه بازنگري و کنترلي به انتشار هرگونه مطلبي در اين شبکة عظيم بپردازد، ميتواند هشدار و تذکر کوچکي در نحوة استفاده و يافتن اطلاعات معتبر از اينترنت باشد. خوشبختانه براي اين کار ابزارها، معيارها و سياهههاي متفاوتي براي گروههاي سني و افراد مختلف تهيه شده است. يکي از اين گروهها کودکان و نوجوانان هستند که مقيد کردن آنها به مطالعة کتاب و ديگر محملهاي سنتي در عصر اطلاعات و ارتباطات، منطقي به نظر نميرسد. بنابراين در اين پژوهش ابتدا اهميت آشنايي با روشها و ابزارهاي متعدد ارزيابي صفحات وب بيان شده و سپس ابزاري براي آموزش نحوة ارزيابي تارنمها به کودکان و نوجوانان، معرفي شده و در نهايت کتابداران را با معيارهاي گزينش مناسبترين تارنمها براي اين گروه سني آشنا مينمايد.
1. مقدمه
در دنياي کنوني، با قدرتنمايي هر چه بيشتر فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي و اهميت در دسترس داشتن اطلاعات در کمترين زمان، اين انديشه عموميت يافته که با در اختيار داشتن يک رايانه، امکان اتصال به اينترنت و زمان کافي، ميتوان معتبرترين و صحيحترين اطلاعات را (در هر زمينة موضوعي) از اينترنت بازيابي کرد. اين تصور از آنجا ناشي ميگردد که با ورود کليدواژة مورد نظر در قسمت جستجوي موتورهاي کاوش اينترنت و فشار يک دکمه، ميتوان به حجم عظيمي از اطلاعات دست يافت. قابليت دسترسپذيري، سرعت بالا و تعداد بيشمار مدارک بازيابي شده در اين روش، اين وسوسه را ايجاد خواهد کرد که ديگر روشهاي سنتي و کتابخانهاي در بازيابي اطلاعات به فراموشي سپرده خواهد شد و به اينترنت به عنوان معتبرترين منبع اتکا و اکتفا شود.
عدة زيادي اينترنت را يک کتابخانه مجازي يا رقومي (ديجيتالي) تصور ميکنند، در صورتي که اينترنت يکي از رسالتهاي اصلي کتابخانه را، که همانا گزينش معتبرترين اطلاعات است، زير پا گذاشته است. در دنياي اينترنت هر کسي ميتواند يک متخصص و پژوهشگر محسوب گردد و به انتشار انديشهها و نوشتههاي خود بدون تأييد از سوي سازمان يا مؤسسة معتبري بپردازد. به نظر انجمن کتابداران آمريکا «محيط وب مانند فروشگاهي است که در آن گزينههاي زيادي براي انتخاب و نه لزوماً سفارش و استفاده وجود دارد. گروهي از تارنماها توسط کارگزاران معتبر و گروهي ديگر تنها براي بيان نظرات و علايق شخصي ساخته شدهاند و همين امر باعث شده است که تشخيص مدارک ارزشمند از مدارکي که تنها به اتلاف وقت منجر ميشوند، دشوار باشد» (ALA 2007).
در کتابخانهها هميشه گزينش معتبرترين مدارک به عهده کتابداران است، ولي در محيط وب اين خود کاربر است که بايد اين وظيفه را به عهده بگيرد. واقعيت آن است که چنانچه کاربران قادر به شناخت و درک کيفيت مناسب براي يک تارنما نباشند، از برطرف ساختن نيازهاي اطلاعاتي خود عاجز خواهند بود. خوشبختانه اهميت اين مسأله باعث شده است که روشها و ابزارهاي متعددي براي ارزيابي صفحات وب پيشنهاد شود و به کاربران اينترنت در اين امر خطير ياري رسانند. تعدد و تنوع اين ابزارها به نوعي است که هم در زمينههاي موضوعي مختلف و هم با توجه به توانايي و مهارتهاي کاربران مختلف تهيه شدهاند. به عنوان نمونه، معيارهاي ارزيابي يک تارنما مربوط به گروه سني کودک و نوجوان با تارنمايي مربوط به بزرگسالان متفاوت است. همچنين معرفي معيارها براي بزرگسالان، متناسب با تجربيات و مهارتهاي آنان است که در بيشتر مواقع براي کودکان و نوجوانان قابل استفاده نيست. ولي با توجه به استفادة روزافزون قشر جوان از اينترنت، ضروري است که آنان نيز از روشهاي ارزيابي صفحات وب آگاه بوده و توانايي بهرهوري از آن را بياموزند. بنابراين ابتدا رهنمودهايي براي ارزيابي صفحات وب توسط کودکان و نوجوانان ارائه خواهد شد و سپس معيارهاي ارزيابي تارنماهاي آنان معرفي ميگردد.
2. سياهة بررسي کيفيت اطلاعات (QUICK)[i] براي کودکان و نوجوانان
تارنماي «QUICK» منبعي است براي کمک به کودکان و نوجوانان[ii] جهت ارزيابي اطلاعاتي که در اينترنت يافتهاند. اين تارنما با بهکارگيري نمونهها و پرسشهاي متعدد، اين فرصت را براي کودکان و نوجوانان فراهم ميآورد تا مفهوم کيفيت اطلاعات را براي خود تحليل کنند. هرچند بسياري از نمونهها در رابطه با بهداشت و پزشکي است ولي مفاهيم آنها در مورد هر موضوعي ميتواند به کار گرفته شود (QUICK 2007).
«QUICK» داراي 8 پرسش يا نقطه بررسي به قرار زير است که با پاسخ به آنها ميتوان به بررسي کيفيت اطلاعات تارنماها پرداخت.
1. آيا پديدآورنده تارنما مشخص است؟
2. آيا هدف تارنما روشن و واضح است؟
3. آيا تارنما به هدف خود دست يافته است؟
4. آيا تارنما براي من مناسب است؟
5. آيا اطلاعات تارنما معتبر بوده و ميتوان صحت آن را بررسي کرد؟
6. تارنما چه زماني ساخته شده است؟
7. آيا اطلاعات تارنما داراي سوگيري است؟
8. آيا تارنما، ديگر منابع قابل دسترس را به شما معرفي ميکند؟
در اين تارنما، توضيح هر يک از نقاط بررسي، همراه با تصاوير، پرسشها و جملاتي با رنگهاي متفاوت ارائه شده که باعث ايجاد شک و ترديد در کودکان و نوجوانان ميگردد و ذهن آنان را با موضوع مربوطه درگير مينمايد. همين امر، مهارتها و استعدادهاي کودکان و نوجوانان را در مسير تفکر انتقادي و يافتن اطلاعات با کيفيت پرورش و ارتقا ميبخشد.
اين تارنما به عنوان وسيلهاي آموزشي براي بهکارگيري در محيطهايي همچون کلاس درس، کتابخانه و مراکز رايانهاي و اينترنتي طراحي گشته و داراي اين قابليت است که در برنامههاي درسي نيز مورد استفاده قرار گيرد. براي استفاده از آن نه تنها لازم نيست که آموزگاران، کاربران حرفهاي اينترنت باشند بلکه حتي خود تارنما به آنها کمک ميکند تا بتوانند با کيفيتترين اطلاعات را در اينترنت بيابند و آن را به دانشآموزان خود نيز بياموزند. زيرا «QUICK»، گروهي از مشکلات را که احتمال مواجه شدن با آنها وجود دارد، بيان کرده و براي آنها راهحل پيشنهاد مينمايد و شما را براي برخورد با مشکلات آماده ميسازد.
استفاده از اين سياهة وارسي بسيار ساده بوده و حضور رنگهاي مختلف، تصاوير، امکانات راهبري و پيوندهاي مفيد نيز به سهولت استفاده از آن افزوده است. بهطور کلي براي هر نقطه بررسي، توضيحاتي همراه با پرسشها و جملات تفکر برانگيز و تصاوير و نمونههايي که به درک مطلب کمک ميکند، ارائه ميشود و در پايان به پارهاي نکات و مشکلات احتمالي در قالب پرسش اشاره کرده و با بيان پاسخ آنها در صفحهاي ديگر، امکان تفکر و چارهجويي را براي مخاطب فراهم ميسازد.
براي روشنتر شدن مطلب و نحوة استفاده از اين سياهة وارسي، در زير به دو نمونه (نقاط بررسي 5 و 6) به طور مختصر اشاره شده است.
§ آيا اطلاعات تارنما معتبر بوده و ميتوان صحت آن را بررسي کرد؟
هنگامي که به يک تارنما رجوع ميکنيد، بسيار آسان است که به اطلاعات آن به علت ظاهر جذاب و وجود صدا و ديگر امکانات اعتماد کنيد متأسفانه هميشه اطلاعات اينترنتي قابل اطمينان نيست، اطلاعات اينترنت بر خلاف نشريات و برنامههاي تلويزيون، توسط گروهي از افراد براي تأييد صحت اطلاعات مورد بررسي قرار نميگيرد. پس لازم است كه اين كار توسط خود كاربران انجام گيرد.
تارنماهايي که داراي اطلاعات صحيح باشند در بيشتر موارد، منابعي را براي تأييد صحت اطلاعاتشان پيشنهاد مينمايند که اين منابع ممکن است کتاب، نشريه يا پيوند به تارنمايي ديگر باشد.
بايد موارد زير را در نظر داشت:
« نويسنده مطلب کيست؟
اين پرسش به اطلاعات روبهرو پيوند داده شده است
« آيا فرد ديگري نيز مطلب مشابهي را بيان نموده است؟
اين پرسش به اطلاعات روبهرو پيوند داده شده است
« آيا در کنار اطلاعات، منابع ديگري نيز معرفي شده است؟
اين پرسش به اطلاعات روبهرو پيوند داده شده است
يادداشت: نحوة استفاده از اطلاعات کتابشناختی و شناسايی ناحيه و قسمتهای مختلف آن برای يافتن اصل منبع در کتابخانهها و همچنين، پيوند به موتورهای كاوشگر مختلف و شيوة جستجوی اطلاعات در آنها نيز به کاربران در قسمت مربوطه، آموزش داده شده است.
§ تارنما چه زماني ساخته شده است؟
اگر يک نشريه يا کتاب داشته باشيد به راحتي ميتوانيد از زمان انتشار آن و آخرين تاريخ روزآمدسازي آن آگاه شويد. به طور کلي اطلاعاتي که روزآمد نشده باشد کمتر مورد استفاده قرار ميگيرد، مگر آنکه اطلاعات مورد نياز شما به گونهاي باشد که نياز کمي به روزآمدسازي داشته باشد.
براي آگاهي از ميزان روزآمد بودن اطلاعات، شما بايد تاريخي را که اطلاعات توليد شده يا روزآمد شده بيابيد. اين تاريخ بهطور معمول در پايينترين قسمت صفحه است. تارنمايي که ادعاي داشتن اطلاعات روزآمد را دارد بايد تاريخ جديدي نيز داشته باشد.
و اگر نتوانستيد هيچ تاريخي را بيابيد، آن وقت چه بايد کرد؟
اين پرسش به اطلاعات روبهرو پيوند داده شده است
تصوير 1 يافتن تاريخ ساخت تارنما در مرورگرهاي مختلف
به طور کلي در مورد هر تارنما، معيارهايي همچون هدف، پوشش موضوعي و زماني، پديدآورندگان و مسئولان، اعتبار، صحت و درستي اطلاعات، امکان تماس و تعامل، روزآمد بودن، نوع تبليغات، سهولت دسترسي و استفاده و گروهي ديگر از مؤلفهها، از جمله معيارهاي مهم ارزيابي صفحات هستند که خوشبختانه در مقالات زيادي به آنها پرداخته شده است (دراگولانسکو[1] 2002، عصاره 1381، جهانگير 1384، حيدري 1384، آن آليسون[2]، مک نيل[3]، سوانسون[4] 2000) که کودکان و نوجوانان در صورت علاقهمند بودن به آشنايي با ديگر معيارها ميتوانند از آنها بهره جويند.
3. معيارهاي گزينش تارنماهاي برجسته براي کودکان و نوجوانان
انجمن کتابداري آمريکا، در تارنماي خود، سياههاي از برجستهترين تارنماهاي کودکان و نوجوانان در زمينههاي موضوعي مختلف تهيه کرده و با علامتهاي خاصي ردة سني آنها را نيز تعيين کرده و به منظور آشنايي مخاطبان با معيارهاي انتخاب برجستهترين تارنماها، به معرفي آنها پرداخته است. از اين معيارها ميتوان براي انتخاب مناسبترين تارنماها براي کودکان و نوجوانان بهره برد. به همين منظور معيارهاي مورد استفاده و تأييد انجمن کتابداري آمريکا معرفي ميگردند (ALA 2007).
3-1. پديدآورنده: چه کسي تارنما را ساخته است؟
§ نام فرد يا گروهي که تارنما را ايجاد کردهاند بايد به طور روشني بيان گردد.
§ سازندة تارنما بايد در صورت لزوم، به ذکر منبع براي اطلاعات بيان شده بپردازد.
§ مدير يا مسئول تارنما بايد امکان اظهارنظر را براي کاربران فراهم نمايد.
§ مدير يا مسئول تارنما بايد در مورد هر پرسشي در رابطه با حق مؤلف، علائم تجاري يا مالکيت اقلام موجود پاسخگو باشد و همچنين تارنماهايي که قانون حق تکثير يا هر قانون ديگري را نقض کردهاند، نبايد توسط مسئول تارنما پيشنهاد و سياهه و يا به آنها پيوند داده شود.
3-2. هدف: فلسفة وجودي تارنما چيست؟
§ هدف تارنما بايد واضح و محتواي آن بايد نمايانگر هدف باشد. تارنماها ممکن است با هدف سرگرمي، آموزشي، تجاري و مانند آن ساخته شده باشند.
§ تبليغات بايد محدود و مناسب باشد.
§ تارنماهايي که تنها داراي اهداف تجاري ميباشند به عنوان تارنماهاي برجسته در نظر گرفته نميشوند.
§ تارنماي خوب بايد تجربيات کاربران را افزايش داده و موجب گسترش نحوة تخيل آنها گردد. تارنماهايي که سوگيري را به جاي گسترش ديد کودکان رواج ميدهند، به عنوان تارنماي برجسته در نظر گرفته نميشوند.
3-3. طراحي و ثبات
§ اطلاعات بايد به سهولت بازيابي و استفاده شود.
§ طراحي بايد براي بينندگان جذاب باشد.
§ متن بايد به سهولت خوانده شود و نبايد از پيشزمينه، تصاوير و قلمهايي استفاده گردد که باعث عدم تمرکز ميگردد.
§ کاربران بايد به راحتي قادر به مرور تارنما باشند.
§ صفحاتي که براي پيوند در نظر گرفته شده بايد به خوبي سازماندهي شده و براي کودکان و نوجوانان گيرا و جذاب باشد. مجموعة پيوندها نيز بايد به خوبي انتخاب شده و به کودکان و نوجوانان براي دنبال کردن موضوعات مورد علاقهشان کمک کند.
§ طراحي بايد براي کاربران مناسب باشد.
§ تارنماهاي سرگرمي و بازي بايد داراي محيط رابط کاربر جذاب و دستورالعمل بازي واضحي باشند.
§ تارنماها بايد در زماني منطقي و معقول بارگذاري شوند.
§ تارنماها بايد بدون مشکل، بارگذاري شده و در دسترس باشند. مسألة ثبات نيز نبايد فراموش گردد.
§ از قابليتها و ابزارهاي ويژه[5] استفاده گردد.
§ قبل از استفاده از تارنما، کاربر نبايد مجبور به پرداخت هزينه يا ارائة اطلاعات شخصي خود باشد.
3-4. محتوا
§ يک تارنماي برجسته بايد به ارائة محتوايي مفيد و مناسب به منظور آموزش، اطلاعرساني و سرگرمي بپردازد.
§ عنوان تارنما بايد با هدف آن مطابقت داشته باشد.
§ محتواي تارنما بايد به راحتي قابل خواندن بوده و توسط کاربران بالقوه، قابل فهم باشد.
§ بايد در تارنما اطلاعات كافي وجود داشته باشد تا مشاهدة آن را ارزشمند جلوه دهد.
§ اگر اطلاعات زيادي در تارنما وجود دارد، بايد موتور كاوشگري در نظر گرفته شود و يا حداقل سياههاي از موضوعات زير پوشش ارائه شود تا کاربر بتواند به راحتي از ميان آنها، موضوع مورد علاقة خود را بيابد.
§ قواعد دستوري و رسمالخط بايد صحيح باشد.
§ اطلاعات بايد روزآمد و صحيح باشد و اگر موضوع تارنما مرتب در حال تغيير است بايد سريع روزآمد گردد.
§ بايد در رابطه با موضوع تارنما، پيوندهايي به ديگر اطلاعات داشته باشد.
§ تصاوير تارنما بايد مربوط و متناسب با متن باشد.
§ موضوعات بايد مربوط و متناسب با مخاطبان کودک و نوجوان باشد.
§ ديدگاه ارائه شده بايد قابل فهم براي کودکان و نوجوانان باشد.
§ در تارنماهاي اطلاعاتي، بهويژه آنهايي که براي حمايت از برنامهها و تکاليف مدرسه تهيه شدهاند، کيفيت محتوا بسيار مهم است.
§ بعضي تارنماها مانند تارنماهاي آموزش روش زندگي و بهداشت، ممکن است شامل اطلاعات رشد نيز باشد بنابراين چنين منابعي بايد متناسب با سن و نياز کودکان و نوجوانان طراحي شوند.
4. نکات قابل توجه دربارة ارزيابي تارنماها
4-1. هر شخصي از ديدگاه و نياز اطلاعاتي خود به ارزيابي صفحات وب ميپردازد. بنابراين اين احتمال وجود دارد که نتايج ارزيابي دو شخص بهطور متفاوت باشد (زينالعابديني 1384).
4-2. توجه داشته باشيم که گاهي براي رفع نياز اطلاعاتي به مواردي مانند مسائل جاري روز، بهترين منبع روزنامههاي معتبر همان روز ميباشند و لازم نيست براي ارزيابي اطلاعات موجود در اينترنت خود را به دردسر بياندازيد. بنابراين تنها در صورتي که مطمئن هستيد بهترين منبع براي بازيابي اطلاعات مورد نظر شما، اينترنت ميباشد بايد خود را براي ارزيابي مدارک بازيابي شده آماده سازيد.
4-3. اين احتمال وجود دارد که در زمينة مورد نظر شما، هيچ مدرکي در شبکه وجود نداشته باشد.
4-4. چون اينترنت رسانهاي جديد است، ممکن است تصور شود که اطلاعات آن نيز جديد و به روز هستند، ولي اين مسأله هميشه صادق نيست (QUICK 2007).
4-5. يکي ديگر از راههاي ارزيابي، آگاهي از نظرات و عقايد ديگران دربارة يک صفحة وب است. منظور از ديگران مواردي همچون پايگاهها، نويسندگان و ناشران الکترونيکي، موتورهاي كاوشگر و فهرستهاي راهنماي موضوعي ميباشد (جهانگير 1384). ولي در صورتي که تصميم به استفاده از نظرات ديگران در مورد يک صفحة وب نموديد، همواره به هماهنگي ديدگاه خود و ديگران توجه داشته باشيد. نکتة ديگر آن است كه هر سياهة پيشنهادي از تارنماها بايد مرتب مورد روزآمدسازي قرار گيرد، زيرا محتواي آنها بسيار سريعتر از آنچه فکر کنيم در حال تغيير است. بنابراين از اين سياههها با احتياط استفاده نماييد.
4-6. لازم نيست هر تارنمايي، تمامي معيارهاي ذکر شده را در برداشته باشد ولي هرچه تعداد بيشتري از اين ويژگيها را شامل شود، بر ارزش و اعتبار آن افزوده ميشود.
4-7. معيارهاي مذکور براي کتابداران نيز قابل استفاده خواهد بود زيرا کتابداران در دنياي امروز بايد با معيارهاي گزينش يکي از مهمترين منابع اطلاعاتي، يعني تارنماهاي اينترنتي، آشنا باشند.
5. نتيجهگيري
مقيد کردن کودکان و نوجوانان به مطالعة کتاب، در عصر حاضر که عرصة تاخت و تاز انواع رسانههاي ديداري شنيداري و حضور پررنگ اينترنت و وب در ميان اين دسته از رسانههاست، منطقي به نظر نميرسد، زيرا در کسب آگاهي، آموزش بهتر و ايجاد سرگرمي براي کودکان و نوجوانان، اين رسانهها نقش بهسزايي دارند (قزلاياغ 1383، 26).
سومين اصل رانگاناتان، يعني «هر خوانندهاي کتابش»، در تمام دورانها قابل تعميم بوده و انواع مختلف محملهاي اطلاعاتي را در برميگيرد و کتابدارن که همواره سعي داشتهاند تا بهترين و مناسبترين محملهاي اطلاعاتي را براي کاربران خود تهيه نمايند، در عصر حاضر نيز ميتوانند تارنماها را (به عنوان جديدترين محملهاي اطلاعاتي) که بايد با توجه به نياز خوانندگان تهيه گردند، در نظر گيرند. البته انتخاب اين قسم از محملها براي برخي گروهها همچون کودکان و نوجوانان، داراي حساسيت خاصي ميباشد، زيرا اين گروه از کاربران داراي نيازهاي اطلاعاتي خاص، مطابق با سن و روحية خود ميباشند که بايد به آنها توجه نمود.
کتابخانهها سابقهاي طولاني در فراهمآوري مکاني سالم و خدمات با کيفيت براي کودکان و نوجوانان داشتهاند (ALA 2007). بنابراين يکي از گروههايي که بايد با معيارهاي ارزيابي و گزينش تارنماهاي کودکان و نوجوانان آشنايي داشته باشد، کتابداران هستند.
افزون بر اين لازم است خود کودکان و نوجوانان نيز با نحوة يافتن اطلاعات معتبر و مناسب در اينترنت آشنا گردند، زيرا وسعت و گسترش روزانه اينترنت اين امکان را فراهم نميآورد که نه تنها کتابدارن بلکه، مربيان آموزشي، والدين، مراکز رايانهاي مخصوص کودکان و نوجوانان و سازمانهاي مخصوص به آنها، توانايي شناسايي و معرفي تمامي تارنماهاي مناسب آنان را داشته باشد. بنابراين، لزوم آشنايي با معيارهاي ارزيابي تارنماهاي اينترنتي براي اين نسل جوان انکارناپذير است و سياهههاي سادهاي همچون «Quick» ممکن است در اين امر ياريگر کودکان و نوجوانان باشند.
6. منابع
آن آليسون، دين؛ مک نيل، بت؛ سوانسون، سن. 2000. معيارهاي انتخاب پايگاه اطلاعاتي. ترجمه نفيسه دريفر. 1379.کتابداري و اطلاعرساني 3 (3): 116 ـ 132.
جهانگير، عيسي. 1384. ارزيابي منابع اينترنتي در پژوهش هاي مبنتي بر اينترنت. ره آورد نور 4 (11): 63ـ67.
حاجىزينالعابدينى، محسن. 1381. بررسى مسائل فهرستنويسى منابع اينترنتى و ارائه دستنامه پيشنهادى براى کتابخانههاى ايران. پايان نامه کارشناسي ارشد، دانشگاه علوم پزشکى و خدمات بهداشتى، درمانى ايران.
حيدري، غلام. 1384. معيارهاي ارزيابي منابع اطلاعاتي الکترونيکي با تأکيد بر وب سايتها. علوم اطلاعرساني 20 (3،4): 17ـ31.
دراگولانسکو، نيکولا جورج. 2002. ارزيابي کيفي وب سايتها: معيارها و ابزارها. ترجمه افشين حمدي پور و ابراهيم صادقي. 1383. فصلنامه کتاب 15 (58): 188 ـ 193.
عصاره، فريده. 1381. معيارهاي ارزيابي منابع اينترنتي. فصلنامه کتاب 13 (1): 63 ـ 72.
قزل اياغ، ثريا. 1383. ادبيات کودکان و نوجوانان و ترويج خواندن (مواد و خدمات کتابخانه اي براي کودکان و نوجوانان). تهران: سازمان مطالعه و تدوين کتب علوم انساني دانشگاهها «سمت».
ALA. 2007. Great Site for Kids. http://www.ala.org/ala/alsc/greatwebsites/greatwebsitesforkids/great websites.htm (accessed Septamber 26, 2007).
QUICK. 2007. Quality Information Checklist. http://www.quick.org.uk/ (accessed Septamber 26, 2007).
پينوشتها
[i]. The Quality Information Checklist
3. پديدآورندگان اين سياهه وارسي معتقدند که براي رده سني 5 ـ 7 سال مناسب است ولي به نظر ميرسد که براي سنين بالاتر که داراي تجربه و سواد بيشتري هستند، مناسبتر باشد.