رياست جمهوري شوراي پژوهشهاي علمي كشور كميسيون اطلاع رساني دبيرخانه كميسيون: مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران تلفن: 6462548 – 021 فاكس: 6462254 – 021 http://www.irandoc.ac.ir/ نشاني: تهران – خيابان انقلاب, خيابان فلسطين شماره 1188, ساختمان فجر طبقه دوم, اتاق 202 صندوق پستي 1371 – 13185

بسم الله الرحمن الرحيم بولتن كميسيون اطلاع رساني شماره 8 فهرست مطالب: - مروري بر مصوبات و فعاليتهاي كميسيون - آشنائي با مراكز اطلاع رساني داخلي (7) مركز آمار ايران -گزارش دهمين نشست مشورتي «استينفو»ASTINFO -اخبار اطلاع رساني زيرنظر: دكتر حسين غريبي تهيه و تنظيم: علي خوش زبان

مروري بر مصوبات و فعاليتهاي كميسيون

1 ـ ارائه طرح استاندارد سازي ذخيره و بازيابي اطلاعات توسط ماشين جهت فراهم شدن مقدمات تشكيل بانكجامع اطلاعات .

2 ـ ارائه طرح سيستم كدينگ تشكيلاتهاي دولتي و غير دولتي كشور .

3 ـ پيشنهاد بازنگري و تغيير محتواي دروس رشته كتابداري و اطلاع رساني .

4 ـ ارائه پيشنهاد تاسيس رشته جديد «تكنولوژي اطلاعات با گرايش فني » .

5 ـ ارائه پيشنهاد تاسيس دوره دكتراي كتابداري در چند دانشگاه داخل كشور .

6 ـ اعطاي بورس و اعزام به خارج تعدادي از افراد واجد شرايط برحسب نياز كشور براي برخورداري از تخصص لازم در رشته كتابداري و اطلاع رساني و تكنولوژي اطلاعات .

7 ـ ارائه گزارش و نمودار ، پيرامون روشهاي ارائه خدمات در واحد خدمات پايگاههاي اطلاعاتي.

8 ـ تهيه و ارائه «اهداف ، سياستها و راهبردهاي نظام ملي اطلاع رساني».

9 ـ تهيه و ارائه گزارش در خصوص « برآورد بهاي تمام شده توليد اطلاعات».

10 ـ تهيه و ارائه پيشنهاد در خصوص «طرح قانون نظام آمار ايران» .

11 ـ بازديد از كتابخانه منطقهاي علوم و تكنولوژي شيراز .

12 ـ تشكيل جلسه و بازديد از قسمتهاي مختلف سازمان خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران .

آشنائي با مراكز اطلاع رساني داخلي (7)

مركز آمار ايران

1 ـ مشخصات عمومي سازمان :

1/1 ـ عنوان كامل سازمان :مركز آمار ايران 2/1 ـ دولتي

وابسته به:سازمان برنامه و بودجه

3/1 ـ نشاني كامل : خيابان فاطمي ـ روبروي صندوق پستي:6131- 14155 تلفن :21-8855020

سازمان آب خيابان رهي معيري پلاك 1 كــدپستــــي:14144 فاكس : 656082

4/1 ـ نام و نام خانوادگي مديريت سازمان :آقاي حسن حاج علي فرد

رتبه علمي: فوق ليسانس رشته تخصصي : اقتصاد

سابقه آمار و آمارگيري در ايران

آمار و آمارگيري و سرشماري از ديرباز در كشورهاي مختلفجهان مانند روم قديم ، يونان باستان ، چين ، مصر و هندوستان سابقهداشته و عموماً به منظور جمع آوري اطلاعات در زمينه امور مالياتي ونظامي مورد استفاده قرار گرفته است .

در كشور باستاني ايران و از آن جمله در زمان هخامنشيان ، آمار وآمارگيري و سرشماري از جهات مختلف مورد توجه بوده و كرارا" برايتعيين تعداد نفوس و ميزان محصولات كشاورزي انجام شده است.سرشماريهايي كه در اين دوران در ايران انجام شده ، در موقع خود ازسرشماري ساير كشورها كاملتر بوده و علاوه بر شمارش جمعيتاطلاعات ديگر نظير سن افراد و تعداد بعضي از انواع درختان مشخصشده است.

بعد از ظهور اسلام در ايران آمارهاي جمعيتي بيشتر به منظورتعيين تعداد پيروان اديان مختلف جمع آوري ميشد و براي دريافتجزيه از پيروان ساير اديان مربوط به ورود و خروج مسافران و مهاجرانو ميزان صادرات واردات شهرها ، از طريق دروازه بانها و مامورانحكومتي در دروازهها انجام ميشد.

در زمان قاجاريه تلاشهاي پراكندهاي براي شمارش جمعيت انجامگرفت كه اغلب به صورت موردي و موضعي به اجرا درآمد . از جملهاين تلاشها ميتوان به موارد زير اشاره كرد:

در سال 1231 شمسي خانهها و ساير بناهاي شهر تهران موردشمارش قرار گرفت سپس در سال 1246 شمسي سرشماري از جمعيتشهر تهران با استفاده از شيوههاي جديد توسط عبدالغفارنجم الدوله ،معلم رياضي مدرسه دارالفنون ، طي مدت 55 روز انجام گرفت واطلاعات آن طي رسالهاي تحت عنوان" تشخيص نفوس دارالخلافه"بلافاصله منتشر شد . براساس اين سرشماري جمعيت سال 1246 تهرانبالغ بر 155736 نفر بوده است كه از اين تعداد 147256 نفر را افراد غيرنظامي و 8480 نفر را افراد نظامي تشكيل ميدادهاند.

در سال 1255 هجري شمسي مقدمات انجام يك سرشماريعمومي با شيوه علمي فراهم شد و براي اولين باريك دستورالعملجامع آمارگيري براي استفاده مامورين سرشماري نوشته شد ولي ازچگونگي اجراي اين سرشماري اطلاع دقيقي در دست نيست.

در سالهاي 1262 و 1301 نيز سرشماريهايي در محدوده شهرتهران انجام شد و نتايج آن انتشار يافت. به علت فقدان يك سازمانمنسجم و موظف كه عهده دار جمع آوري مستمر اطلاعات آماري باشد،فعاليتهاي فوق الذكر عموماً به طور نامنظم و غير مرتبط انجام ميگرفتو نهايتاً قابليت مقايسه يا يكديگر را نداشته و نتايج مورد انتظار را بهدست نداده است .

اداره ثبت احوال در سال 1297 به منظور ثبت وقايع چهارگانه درتهران تاسيس شد و بدين ترتيب از اين تاريخ ثبت اطلاعات مربوط بهتولد ، ازدواج ، طلاق و فوت توسط اين اداره انجام شد . با ثبت وقايعچهارگانه مذكور ، ضرورت اطلاع از جمعيت كشور و تعيين سازماني كهموظفاً به جمع آوري اين اطلاع بپردازد مورد توجه قرار گرفت و منجر بهآن شد تا در سال 1303 شمسي آئين نامهاي به تصويب برسد و در اينآئين نامه اداره مسئول آمار وظائف آن مشخص گردد. براساس اينمصوبه مسئوليت جمع آوري و مركزيت بخشيدن به آمارهاي مورد نيازبرعهده وزارت كشور گذاشته شد . تصويب نامه مذكور با تغييراتي درسال 1307 از تصويب مجلس شوراي ملي گذشت و جنبه قانوني يافت.اين قانون به صورتي كه مورد نظر قانون گذار بود به اجرا در نيامد و تنهاثبت وقايع چهارگانه توسط اداره ثبت احوال كه از اين پس "اداره كل آمارو ثبت احوال" ناميده ميشد ، ادامه يافت.

در خرداد ماه سال 1318 اولين قانون سرشماري از تصويبمجلس شوراي ملي گذشت . در اجراي اين قانون سرشماري نفوسازدهم اسفند ماه همان سال در شهر تهران و در سال 1319 و 1320 در33 شهر كشور به تدريج به اجرا درآمد ولي ادامه آن به خاطر وقايعشهريور 1320 معوق ماند.

در سال 1327 فكر انجام "سرشماري عمومي" به وجود آمد واعتبار لازم در بودجه سال 1328 منظور و از تصويب مجلس گذشتولي انجام اين امر تا سال 1335 به تعويق افتاد.

در اسفند ماه 1331 سازمان همكاري آمار عمومي تشكيل شد ودر فروردين ماه سال 1332 قانون آمار و سرشماري به تصويب رسيد. دراين سال اداره آمار و سرشماري از اداره كل آمار و ثبت احوال منتزع و بهسازمان همكاري آمار عمومي ملحق شد. به اين ترتيب براي اولين بارسازماني كه منحصراً وظيفه جمع آوري آمار را به عهده داشت به وجودآمد كه در سال 1334 به اداره آمار عمومي ، وابسته به وزارت كشور،تغيير نام يافت و اين اداره در سال 1335 اولين سرشماري عمومينفوس و مسكن را در كل كشور به اجرا درآورد .

با تاسيس اداره آمار عمومي و پس از اجراي سرشماري عمومينفوس و مسكن سال 1335 ، فعاليتهاي آماري وارد مرحله جديدي شدو همه ساله طرحهاي گوناگون آماري در زمينههاي مختلف اجتماعي ـاقتصادي به اجرا درآمد كه اهم آنها به شرح زير است :

ــ آمار گيري كشاورزي در سال 1339

ــ آمار گيري نمونهاي نفوس در سال 1342

ــ سرشماري صنعتي در سال 1342

ــ آمار گيري بودجه خانوار در سال 1342

نياز روز افزون دستگاههاي برنامه ريزي كشور به آمار و اطلاعاتو ضرورت همكاري بسيار نزديك سازمان اصلي توليد كننده آمار بادستگاه برنامه ريزي موجب شد تا براساس قانون 1344 ، اداره آمارعمومي از وزارت كشور جدا و با نام مركز آمار ايران به سازمان برنامهوابسته شود.

اين مركز به عنوان اولين اقدام ، سرشماري عمومي نفوس ومسكن را طبق قانون در آبان ماه 1345 به مرحله اجرا درآورد. از جملهفعاليتهاي ديگر اين مركز ادامه اجراي طرحهاي آماري مانند آمارگيري ازهزينه و درآمد خانوارهاي شهري و روستايي ، آمارگيري نمونهايكشاورزي روستايي ، سرشماري عشايري و سرشماري از كارگاهها بزرگصنعتي است .

بنابه ضرورت ، قانون تاسيس مركز آمار ايران در سال 1353 موردتجديد نظر قرار گرفت و قانون فعلي مركز آمار ايران به تصويب رسيد .براساس قانون مزبور تشكيلات و سازمان مركز آمار ايران نيز موردتجديد نظر قرار گرفت و به مرحله اجرا گذارده شد.

فصل اول ـ كليات

ماده 1 ـ تعاريف اصطلاحات مندرج در اين قانون بقرار زير است :

الف ـ سرشماري : منظور آمارگيريهايي است كه كليه افراد وواحدهاي جامعه مورد مطالعه را در برگيرد و در مواعد مشخص بمنظورجمع آوري اطلاعات در زمينه فعاليتهاي اقتصادي و اجتماعي مانندنفوس ، مسكن ، كشاورزي ، صنعت، ساختمان ، بازرگاني ، فرهنگي وساير فعاليتها صورت ميگيرد.

در صورتيكه سرشماري در سراسر كشور بعمل آيد سرشماري عموميناميده ميشود.

ب ـ آمار گير نمونهاي : منظور جمع آوري اطلاعات آماري ازتعدادي از افراد يا واحدهاي جامعه براساس روشهاي علمي آماري استكه نتايج آن قابل تعميم باشد .

ج ـ آمارگير جاري : منظور آمارگيريهايي است كه از روي مداركگزارشها و فرمهاي مربوط به فعاليتهاي جاري وزارتخانهها و موسساتدولتي و شركتهاي دولتي و وابسته به دولت انجام ميشود.

د ـ محاسبات ملي : منظور بيان آماري كليه فعاليتهاي اقتصادي كشورطي يك دوره زماني ميباشد .

هـ ـ شاخص قيمت : منظور كميتي است كه تغييرات متوسط قيمتكالاها و خدمات را نسبت به يك زمان معين نشان دهد.

و ـ قالب آماري : منظور فهرستي از مشخصات كلي افراد يا واحدهايجامعه مورد آمارگيري است كه بخصوص در آمارگيريهاي نمونهاي از آناستفاده ميشود .

ز ـ خدمات آماري : منظور انجام تمام يا قسمتي از خدماتي است كهدر زمينه تهيه و اجراي طرحهاي آماري و استخراج نتايج و چاپ وانتشار آنها بعمل ميايد .

ماده 2 ـ مركز آمار ايران وابسته به سازمان برنامه و بودجه ميباشد وزير نظر رئيس سازمان برنامه و بودجه اداره ميشود و رئيس آن سمتمعاونت سازمان برنامه و بودجه را دارد .

ــ وظايف و اختيارات مركز آمار ايران بشرح زير است :

الف ـ انجام سرشماريهاي عمومي و آمارگيريهاي نمونهاي در زمينههاياجتماعي و اقتصادي .

ب ـ تهيه آمارهاي لازم بمنظور تامين نيازمنديهاي برنامه ريزي وهدفهاي برنامه هاي عمراني كشور .

ج ـ تهيه و بهنگام نگاهداشتن (آماده داشتن آخرين آمار ) قالب هايآماري.

د ـ استخراج ، بررسي ، چاپ و انتشار نتايج حاصل از سرشماريها وآمارگيريها .

هـ ـ تهيه محاسبات ملي و شاخص قيمتها .

و ـ تهيه تعاريف و تعيين و مفاهيم و معيارها و طبقه بنديهاي آماري .

ز ـ گردآوري آمارهاي مورد نياز از بخش عمومي و بخش خصوصي .

ح ـ تهيه و انتشار سالنامه آماري كشور .

ط ـ تمركز اسناد و مدارك و اطلاعات آماري .

ي ـ راهنمائي هاي فني بواحدهاي آماري وزارتخانه ها و موسساتدولتي و وابسته به دولت و شركتهاي دولتي همچنين موسسات بخشخصوصي در حد امكان .

ك ـ انجام خدمات آماري براي بخش عمومي و بخش خصوصي در ازاءدريافت هزينههاي مربوط .

ــ سرشماري هاي عمومي بموجب فرمان انجام خواهد شد و ترتيباجراي آن با هيئت وزيران است . اجراي سرشماري عمومي نفوس هرده سال يكبار اجباري است و اولين سرشماري پس از تصويب اين قانوندر سال 1375 خواهد بود .

ــ وزارتخانهها و موسسات دولتي و وابسته به دولت و شركتهاي دولتيموظفند در انجام آمارگيريها از تعاريف ، مفاهيم روشها ، معيارها و طبقهبنديهاي آماري مركز آمار ايران تبعيت نمايند .

ــ وزارتخانهها و موسسات دولتي و وابسته به دولت و شركتهاي دولتيبا انجام آمارگيريهاي جاري مكلفند هر نوع اطلاعات آماري كه مورداحتياج باشد در اختيار مركز آمار ايران بگذارند .

ــ شورايعالي آمار و وظايف آن

شورايعالي آمار به رياست رئيس سازمان برنامه و بودجه مركب ازمقامات زير تشكيل ميشود :

ــ معاون وزارت امور اقتصادي و دارائي با معرفي وزير امور اقتصادي ودارائي .

ــ معاون وزارت كشور با معرفي وزير كشور.

ــ معاون وزارت كشاورزي و منابع طبيعي با معرفي وزير كشاورزي ومنابع طبيعي .

ــ معاون وزارت تعاون و امور روستاها با معرفي وزير تعاون و امورروستاها .

ــ معاون وزارت كار و امور اجتماعي با معرفي وزير كار و اموراجتماعي.

ــ معاون وزارت صنايع و معادن با معرفي وزير صنايع و معادن .

ــ معاون وزارت بازرگاني با معرفي وزير بازرگاني .

ــ معاون وزارت رفاه اجتماعي با معرفي وزير رفاه اجتماعي .

ــ قائم مقام رئيس كل بانك مركزي ايران .

ــ معاون سازمان امور اداري و استخدامي كشور با معرفي دبيركلسازمان امور اداري و استخدامي كشور .

ــ رئيس مركز آمار ايران .

شورايعالي آمار وظايف زير را عهده دار خواهد بود :

الف ـ تعيين سياست كلي برنامه هاي آماري كشور و نحوه توزيعفعاليتهاي آماري بين سازمانهاي مسئول .

ب ـ تعيين اولويتهاي آماري كشور .

ج ـ تعيين سياست جامع در زمينه هماهنگي وزارتخانهها و موسساتدولتي در مورد استفاده از ماشينهاي حسابگر .

د ـ اظهار نظر در مورد تامين اعتبار اجراي طرحها و فعاليتهاي آماريوزارتخانهها و موسسات دولتي و وابسته به دولت و شركتهاي دولتيكه از محل اعتبارات عمران كشور هزينه آن پرداخت ميشود .

هـ ـ اظهار نظر نسبت به آئين نامهها و لوايحي كه در زمينه آمار تهيهميشود .

و ـ اتخاذ تصميم درباره مسائلي كه دستگاههاي اجرائي در زمينه اجرايآمار گيريها با آن مواجه ميشوند و در شورا مطرح مينمايند .

ــ مصوبات شورايعالي آمار ناشي از وظائف و اختيارات مقرر در اينقانون براي كليه وزارتخانهها و سازمانهاي دولتي مربوط لازم الاجراءخواهد بود.

اهم وظايف واحدهاي مركز آمار ايران

مركز آمار ايران با سازمان و تشكيلاتي مركب از دو دفتر كهمستقيماً تحت نظر رئيس مركز هستند و 4 معاونت كه هر كدام دارايچند مديريت و يا دفتر ميباشند وظائفي كه قانوناً به آن محول شدهاست انجام ميدهد . اهميت فعاليتهاي انجام يافته در راستاي وظائفمركز به تفكيك دفاتر و مديريت هاي مركز به شرح ذيل ميباشد

ــ اهم وظائف دفاتري كه مستقيماً تحت نظارت رياستمركز ميباشند .

ــ دفتر رياست ، ارزشيابي و رسيدگي به شكايات

ــ دفتر نظارت فني و روابط بين المللي

ــ دريافت حجم كار سالانه طرحهاي مركز آمار از واحدهاي تابعهو زمانبدني اجراي آن و پي گيري و مراقبت انجام به موقع فعاليتهابراساس برنامه زمانبندي مزبور .

ــ نظارت بر اجراي سرشماريها و آمارگيريها با همكاريمديريتهاي ذيربط و تهيه و تنظيم گزارش عملكرد سالانه مركز .

ــ برقراري ارتباط با سازمانهاي بين المللي آمار و علوم وابسته بهمنظور شركت در دوره ها و كارگاههاي آموزشي ، سمينارهاي علمي درجلسههاي مختلف بين المللي و تبادل كارشناسي و اطلاعات با مراكزآماري كشورها و سازمانهاي بين المللي آمار .

ــ ترجمه نشريات و مقالات آماري مورد نياز مركز از منابعخارجي ، ترجمه نتايج آمارگيريهاي مختلف و خلاصه سالنامه كشور بهزبانهاي خارجي و همچنين اداره هيئت ترجمه مركز آمار ايران .

ــ انجام مكاتبات خارجي مركز جهت انجام امور جاري ، اخذكتب و دريافت اطلاعات و همچنين ارسال نتايج طرحها و نشريات بهدانشگاهها و سازمانهاي علمي و تحقيقاتي و كتابخانههاي خارج ازكشور.

اهم وظائف معاونت طرحهاي آماري

معاونت طرحهاي آماري مركب از 5 مديريت موضوعي آمار به شرحذيل ميباشد .

1 ـ مديريت آمارهاي صنعت ، معدن و انرژي

2 ـ مديريت آمارهاي اجتماعي و اقتصادي خانوار

3 ـ مديريت آمارهاي بازرگاني و خدمات

4 ـ مديريت آمارهاي ساختمان وزير بنائي

5 ـ مديريت آمارهاي كشاورزي

اهم وظائف مديريتهاي مذكور به شرح زير طبقه بنديميشود .

ــ بررسي نيازهاي آماري موجود در زمينه جمعيت و ساختار آن ،مسكن و هزينه و درآمد خانوار و كليه نيازهاي آماري كشور در بخشهايمختلف فعاليت اقتصادي اعم از صنعت و معدن و كشاورزي و خدماتديگر بخشهاي مربوط به آنها .

ــ تهيه و اجراي طرحهاي موضوعي آماري در زمينههاي مختلف برايحصول به نيازهاي آماري مذكور در سطح ملي و منطقهاي و بررسينتايج اجراي آن طرحها و نهايتاً تهيه نشريات و گزارشهاي لازم.

ــ بررسي طرحها ، گزارشها و تجارب آماري ساير كشورها و سازمانهايبين المللي در زمينه آمار گيريهاي موضوعي مختلف و استفاده از آنها درراستاي اعتلاي كيفي طرحهاي آماري مركز.

ــ انجام خدمات آماري مورد تقاضاي سازمانهاي عمومي و خصوصي .

ــ بررسي و تاييد پرسشنامهها و جداول نهايي مربوط به طرحهاي آماريسازمانهاي بخش عمومي قبل از اجراي طرح بمنظور رفع خلاءهايآماري و اجتناب از دوباره كاريها و بعد از اجراي طرح به منظور حصولاطمينان از رعايت روشها و اصول تعيين شده در مراحل مختلف .

ــ همكاري با معاونت تحقيق و توسعه در زمينه تهيه تعاريف و مفاهيماستاندارد و معيارها و طبقه بنديهاي لازم .

اهم وظائف معاونت تحقيق و توسعه

معاونت تحقيق و توسعه مركب از 4 دفتر به شرح زير ميباشد .

1 ـ دفتر تحقيق و توسعه

2 ـ دفتر طرحها و محاسبات آماري

3 ـ دفتر حسابهاي اقتصادي

4 ـ دفتر هماهنگي اطلاعات آماري

اهم وظائف دفاتر مذكور به شرح زير ميباشد .

دفتر بررسي طرحها و محاسبات آماري

ــ مطالعه و بررسي روشهاي جديد آماري و معرفي آنها به منظور بهبوددر افزايش كارايي طرحهاي آماري و تجزيه و تحليل مسايل اقتصادي ـاجتماعي جامعه .

ــ تهيه طرحهاي فني آماري در زمينههاي مورد نياز و بررسي طرحهايآماري تهيه شده توسط مديريتهاي تحت پوشش معاونت طرحهايآماري به منظور انطباق آنها با موازين آماري

ــ بررسي نتايج طرحهاي آماري انجام شده و ارزشيابي روشها و معيارهاو كنترل كيفيت آمارهاي توليد شده

ــ ايجاد زمينه مناسب جهت تهيه چارچوبهاي آماري مورد نياز طرحهايمختلف

دفتر تحقيق و توسعه

ــ راهنمايي و مساعدت واحدهاي آماري سازمانها و موسسات بخشعمومي در زمينه تهيه طرحهاي فني آماري سازمانها و موسسات بخشعمومي در زمينه تهيه طرحهاي فني آماري ، طراحي نظام و تشكيلاتآماري براي واحدهاي مذكور و همچنين طراحي نظام آمارهاي ثبتي

ــ مطالعه تطبيقي نظامهاي آماري كشور به منظور استفاده جهت پويايينظام آماري كشور

ــ ارزشيابي تحقيقات و تاليفات انجام شده توسط كارشناسان مركز وهمچنين ارزشيابي نتايج طرحهاي آماري اجرا شده توسط مديريتهايموضوعي معاونت طرحهاي آماري

ــ برگزاري سمينارهاي علمي ماهانه و ارتباط مستمر با واحدهايدانشگاهي و شخصيتهاي علمي كشور به منظور تبادل تجربيات علميبه طريق مقتضي

ــ مطالعه و بررسي منابع علمي جديد داخلي و خارجي براي پيشنهاد بهواحدهاي مركز در زمينه مقالات و ترجمه متون علمي به منظور ترويجفرهنگ آماري و ارتقاء دانش كاركنان

ــ تهيه تعاريف و مفاهيم آماري استاندارد

دفتر حسابهاي اقتصادي

ــ برآورد ارزش افزوده بخشهاي مختلف اقتصادي

ــ تهيه حسابهاي توليد ، تشكيل سرمايه به قيمتهاي جاري و ثابت

ــ مطالعه و تهيه جداول دادهها و ستاندهها ، جريان وجوه ، جدولسرمايه و جدول واردات كشور

ــ مطالعه و تهيه حسابهاي منطقهاي برحسب بخشهاي مهم توليدي ومصرفي به قيمتهاي جاري و ثابت

ــ تهيه گزارشهاي فصلي و سالانه در زمينه بخشهاي مهم اقتصادي كشور

ــ تهيه نماگرها و شاخصهاي اصلي اقتصادي و تحليل آنها

ــ مطالعه تطبيقي روشهاي برآورد و منابع اطلاعاتي حسابهاي ملي دركشورهاي مختلف

دفتر هماهنگي اطلاعات آماري

ــ تهيه مجموعههاي آماري مانند سالنامه آماري كشور ، فرهنگهاياطلاعاتي مختلف به صورت ادواري و غير ادواري

ــ جمع آوري و دريافت آمارهاي توليدي ، ثبتي و گزارشي ازوزارتخانهها و ساير موسسات دولتي و تهيه فايلهاي موضوعي از نتايجكنفرانسها ، سمينارها و گروههاي كاري در زمينه آمار و علوم وابسته بهآن .

ــ ارائه نظام و روشهاي استخراج اطلاعات براي بهبود كيفيت آمارهايثبتي مورد نياز مركز به سازمانها و ارگانهاي مختلف كشور.

ــ همكاري در آموزش مسئولين واحدهاي آمار سازمانهاي كشور درايجاد نظام آمارهاي ثبتي.

ــ گردآوري كليه اسناد و مدارك مربوط به طرحهاي آماري.

ــ فراهم آوردن كتابهاي مرجع ، دايرهالمعارفها ، فرهنگها و طرحها وساير نشريات اساسي آمار و علوم وابسته به آن و نشريات آماري توليدشده توسط مركز آمار ايران و ساير سازمانهاي توليد كننده آمار.

ــ رده بندي ، فهرست نويسي ، آماده سازي و ذخيره سازي كتابها ،نشريات و مدارك و منابع فراهم شده براساس قوانين و استانداردهايبين المللي كتابداري.

اهم وظائف معاونت اجرايي و اداري

معاونت اجرايي و اداري شامل 4 مديريت به شرح زير ميباشد.

1 ـ مديريت امور مالي

2 ـ مديريت امور اداري و رفاه

3 ـ مديريت امور اجرايي و تهيه نقشه هاي آماري

4 ـ مديريت روابط عمومي و انتشارات

اهم وظائف مديريتهاي فوق به شرح زير خلاصه شده است.

مديريت امور مالي

ــ وصول اعتبارات مركز بر اساس تخصيص سازمان برنامه و بودجه وپرداخت هزينه هاي مركز براساس مقررات و مصوبات مالي و تنظيماسناد مربوطه.

ــ نظارت بر مصرف اعتبارات و تنظيم حسابهاي درآمد و هزينه براساسقوانين ديوان محاسبات.

ــ نگهداري دفاتر اموال منقول و غير منقول و همچنين گزارش وضعيتاموال به اداره كل اموال دولتي.

ــ تهيه ترازنامه ماهيانه از دفاتر حسابداري و همچنين ترازنهايي پايانسال و تهيه گزارشات قانوني.

مديريت امور اداري و رفاه

ــ تامين نيروي انساني مورد نياز براساس برنامههاي تنظيمي .

ــ تهيه و صدور كليه احكام استخدامي و انجام ساير امور پرسنليكاركنان در چارچوب قوانين موجود.

ــ تهيه و تنظيم بودجه مركز و توجيه آن در مراجع ذيربط.

مديريت امور اجرايي و تهيه نقشههاي آماري

ــ نظارت بر نحوه سازماندهي و اجراي طرحهاي آماري و تهيه و بهنگامسازي نقشههاي آماري.

ــ مطالعه مستمر در زمينه روشهاي جديد كارتوگرافي و نقشه برداري بهمنظور استفاده از تهيه نقشههاي آماري.

ــ تهيه سازمان اجرايي ، برآورد نيروي انساني و ساير امكانات وملزومات مورد نياز براي اجراي طرحهاي آماري.

ــ تهيه فرهنگ جغرافيايي و تهيه اطلس آماري از نتايج اجراي طرحهايآماري .

ــ تهيه نقشههاي موضوعي شامل طراحي ، ترسيم و خوشنويسي بهمنظور درج در نشريات آماري.

ــ چاپ نقشههاي آماري بنابه درخواست متقاضيان و انجام خدماتآماري مربوط به نقشه.

مديريت روابط عمومي و انتشارات

تنظيم برنامههاي تبليغاتي به منظور آگاهي عمومي از فعاليتهاي مركز درجهت ارتقاء فرهنگ آماري جامع از طريق وسايل ارتباط جمعي.

ــ تهيه مقالات و گزارشهاي خبري در زمينه اطلاعات آماري منتشر شدهو طرحهاي آماري در دست اجراء

ــ فروش و توزيع نشريات مركز آمار ايران

ــ مطالعه و بررسي كليه جرايد و استخراج مطالب آماري و اقتصادي بهمنظور ارائه به واحدهاي ذيربط و طبقه بندي و بايگاني آنها

ــ بررسي و تهيه قالب انتشاراتي نشريات مختلف آماري و فرمها وپرسشنامهها و انجام كليه امور مربوط به آماده سازي نشريات براي چاپ

ــ تدوين و انتشار سالنامه و فصلنامه آماري كشور و همچنين كليهنشريات مركز آمار ايران

ــ انجام كليه امور مربوط به چاپ و عكاسي و تكثير كليه فرمها وپرسشنامهها و نشريات آماري و اوراق اداري و مالي و تبليغاتي مركزآمار ايران

معاونت فرابري دادهها

اين معاونت از سه واحد به شرح زير تشكيل شده است .

1 ـ دفتر سيستم و برنامه نويسي

2 ـ مديريت كنترل مدارك آماري

3 ـ مديريت خدمات ماشيني

اهم وظائف واحدهاي مزبور به شرح ذيل است .

دفتر سيستم و برنامه نويسي

ــ تجزيه و تحليل و تهيه و تنظيم سيستمهاي ماشيني و غير ماشينيبراي طرحهاي موضوعي و آماري.

ــ تهيه دستور العملهاي لازم فني براي اجراي مراحل مختلف پيش بينيشده در سيستم هاي استخراج نتايج طرحها .

ــ تهيه و تنظيم و نوشتن برنامههاي كامپيوتري لازم براي استخراجنتايج.

ــ برآورد هزينه و زمان لازم براي انجام خدمات آماري.

ــ جمع آوري و تنظيم و تدوين دستور العملهاي فني زبانهاي برنامهنويسي و نگهداري و بهنگام سازي فايلهاي اطلاعاتي.

مديريت كنترل مدارك آماري

ــ بايگاني فني و كنترل كمي پرسشنامههاي طرحهاي مختلف مركز و كدگذاري و بازبيني آنها طبق راهنماهاي مربوط

ــ جمع آوري كليه مدارك آماري طرحهاي مركز و فايل بندي آنهابراساس نوع طرح اجرا شده

ــ تهيه ميكروفيلم از پرسشنامهها و اسناد و مدارك آماري و فايل بنديآنها

مديريت خدمات ماشيني

ــ بررسي سيستم هاي مختلف انتقال دادهها و انتخاب سيستم مناسببراي انتقال دادههاي طرحهاي مركز آمار و مراقبت در دقت و صحت كاراين سيستم ها.

ــ تهيه و تنظيم برنامههاي ماشيني برروي سيستم هاي انتقال دادههابراي كنترل كيفي پرسشنامهها و مدارك آماري

ــ بررسي سيستم هاي سخت افزار و انتخاب سيستم سخت افزارمناسب براي استخراج نتايج طرحهاي مركز.

ــ تهيه و تنظيم و نصب نرم افزارهاي مربوط به سيستم عامل به منظورافزايش كارايي كامپيوتر

ــ تهيه برنامههاي سيستم و كاربرد روشهاي لازم جهت استخراجنمودارها و تهيه كپي و استفاده از تكنيكهاي پيشرفت براي نگهدارينوارها و ديسكهاي مغناطيسي

وظايف توليد آمار

اين مشخصه از نظام آماري ، با انجام سرشماريهاي عمومي و همچنينآمارگيريهاي نمونهاي متعدد تحقق ميپذيرد . سرشماريهاي عموميمانند سرشماريهاي نفوس و مسكن ، كشاورزي ، صنعت و معدن و... درمقاطع خاصي برحسب قانون و يا ضرورت اجرا ميشود . آمار گيريهاينمونهاي مانند آمارگيري هزينه و درآمد خانوار ، آمارگيري از قيمتكالاها و خدمات و... كه سالانه بين 30 تا 40 طرح آمارگيري از اين نوع ،انجام ميشود . آمارگيري نمونهاي خود به دو گروه تقسيم ميشود . گروهاول طرحهاي آماري كه غالباً استفاده عمومي دارند را در برميگريد وگروه دوم شامل طرحهاي آماري است كه غالباً استفاده تخصصي دارند .

تا سال 1365 سرشماري عمومي نفوس و مسكن براساس قانونهر ده سال يكبار انجام ميشد . فاصله ده سال به تدريج موجب كمارزش شدن اطلاعات آماري ميشد لذا در برنامه اول مقرر گرديد طرحيبه نام "طرح جاري جمعيت" هر ساله اجرا شود . اجراي اين طرح ازسويي براي مردم و از سويي باري مركز هم دشوار و هم غير ضروريبود . لذا در برنامه دوم ، اين مورد اصلاح گرديد و مقرر شد در فاصله بيندو سرشماري عمومي ـ پس از گذشت 5 سال ــ"طرح جاري جمعيت"اجرا شود . در "طرح جاري جمعيت" اطلاعات محدودتري نسبت بهسرشماري عمومي مورد پرسش قرار ميگيرد .

تجربه اجراي سرشماريهاي تخصصي از سال 1367 با اجرايسرشماري عمومي كشاورزي شروع شد ، در سال 1372 ـ 5 سال بعد ـمجدداً سرشماري انجام گرفت و در سال 1374 سرشماري عموميصنعت و معدن به اجرا درآمد.

برنامه مركز آمار ايران اين است كه اين گونه آمارگيريهاي نمونهايرا با مشاركت سازمان استفاده كننده اجرا كند . در سال 1373 ، آمار دام بامشاركت وزارت جهاد سازندگي ، آمار زراعت با مشاركت وزارتكشاورزي و آمار ويژگيهاي خانوار و باروري با مشاركت وزارت بهداشتو درمان و آموزش پزشكي ، آمار اشتغال با مشاركت وزارت كار و اموراجتماعي و بالاخره آمار صنعت و معدن با مشاركت وزارتخانههايمربوطه اجرا شد .

اجراي آمارگيريهاي نمونهاي كه استفاده عمومي دارد و متولي خاصنميتواند داشته باشد مستقلاً توسط مركز آمار ايران انجام ميشود. مانند:طرح آمارگيري از "هزينه و درآمد خانوار " ، طرح " شاخصهاي قيمت"و...

در اين ارتباط طرح شاخصهاي قيمت در سال 1374 با همكاريمعاونت آمار سازمان برنامه و بودجه استانها اجرا ميشود.

سرشماري عمومي صنعت و معدن و طرح آزمايش سرشماريعمومي نفوس و مسكن دو فعاليت عمده مركز در زمينه توليد آمار استكه مختصراً توضيح داده ميشود.

ــ سرشماري عمومي صنعت و معدن

مركز آمار ايران در اجراي وظايفي كه براي تامين آمار و اطلاعاتمورد نياز دستگاههاي برنامه ريزي و مسئولان تصميم گيري جامعه برعهده دارد ، طرح سرشماري عمومي صنعت و معدن را تهيه و به اجراگذاشت . اين سرشماري با توجه به تعداد اقلام اطلاعاتي و مسائل فنيو اجرايي متعدد آن ، طوري طراحي شد كه در دو مرحله به اجرا درآيد .مرحله اول اين طرح با همكاري مديران و مسئولان محترم تمامكارخانهها، مغازهها ، واحدهاي درماني ، موسسات آموزشي و اداري وساير كارگاهها در رشته فعاليتهاي اقتصادي و كليه افراد ساكن در نقاطشهري و روستايي كشور ، طي آبان و آذر 1373 انجام گرفت.

اطلاعات جمع آوري شده در مرحله اول جنبه زير بنايي وعمومي دارد و براساس آنها تعداد دقيق كارگاهها برحسب مناطقمختلف جغرافيايي و همچنين نوع فعاليت اقتصادي مشخص شدهاست. آمار تعداد كاركنان ، وضعيت حقوقي و نام مهمترين محصولكارگاه از ديگر اطلاعاتي است كه در مرحله اول جمع آوري شده است .براساس اين اطلاعات مشخص شده است چه تعداد از كارگاههاي كشوردر بخش صنعت فعاليت ميكنند و چند نفر در آنها اشتغال دارند . تصويرروشني از محل استقرار و تعداد كارگاههاي بخشهاي بازرگاني ، خدماتمالي و پولي، خدمات مشاوره اي ، بيمارستانها و ديگر واحدهايدرماني ، موسسات آموزشي و سازمانها و ادارات دولتي به دست آمدهاست . به همين ترتيب تعداد خانوارهايي كه در محل سكونت خود بهفعاليت اقتصادي ميپردازند مشخص شده است و تعداد اين خانوارهابرحسب اين كه در فعاليت قاليبافي اشتغال دارند يا به ارائه خدماتي نظيرآرايشگري ميپردازند ، در دست ميباشد .

مرحله دوم سرشماري عمومي صنعت و معدن به جمع آوريقسمت عمدهاي از اطلاعات مورد نياز در بخشهاي ياد شده اختصاصيافته است .

در اين مرحله سرشماري عمومي صنعت و معدن به جمع آوريقسمت عمدهاي از اطلاعات مورد نياز در بخشهاي ياد شده اختصاصيافته است .

در اين مرحله كارشناسان سرشماري با مراجعه به معادن ،كارگاههاي صنعتي و خانوارهاي داراي فعاليت اقتصادي نسبت به كسباطلاعات مورد نظر اقدام ميكنند .

نتايج حاصل از سرشماري عمومي صنعت و معدن در تامينبخش عمدهاي از اطلاعاتي كه دستگاههاي دولتي ، مديران صنايع ومسئولان معادن و حتي خانواده هاي داراي فعاليت اقتصادي به آنها نيازدارند ، نقش موثري خواهد داشت .

اهم اطلاعاتي كه در مرحله دوم اجراي سرشماريمورد توجه قرار دارد به اين شرح ميباشد :

ــ اطلاعات عمومي كارگاههاي صنعتي شامل ، سال تاسيس ،نحوه مديريت ، نوع مالكيت ، سطح زير بنا ، هزينه هاي واسطه ،محصولات عمده و تعداد كاركنان .

ــ اطلاعات تخصصي در زمينه توانايي بالقوه صنايع و ميزان بهرهبرداري اسمي از آنها ، تاثير فعاليت كارگاهها در محيط زيست واطلاعات مربوط به محاسبه سطح تكنولوژي فعاليتهاي مختلف صنعتيكشور .

ــ اطلاعات ياد شده برحسب مورد از معادن فعال مناطق مختلفكشور نيز جمع آوري ميشود .

به ياري خداوند متعال در پائيز سال 1375 ، سرشماري عمومينفوس و مسكن در كشور اجرا خواهد شد اين سرشماري ، پنجمينسرشماري عمومي نفوس و مسكن كشور و دومين سرشماري جمهورياسلامي ايران است سرشماريهاي قبلي به ترتيب در سالهاي 1335 ،1345 ، 1355 و 1365 اجرا شده است . سرشماري عمومي نفوس ومسكن به موجب قانون هر ده سال يكبار انجام ميشود .

به طور معمول كار تهيه طرح سرشماري فراهم آوردن مقدماتعمليات اجرايي آن ، از چند سال قبل آغاز ميشود و طرح تهيه شده ،يكسال قبل از سرشماري در سطح محدودي از مناطق شهري وروستايي آزمايش شده و سپس نهايي ميشود . برنامه آزمايش طرحسرشماري عمومي نفوس و مسكن 1375 نيز در آبان ماه سال جاري دراستان خوزستان در سطح سه شهرستان ، در استانهاي فارس و سمنان درسطح يك شهرستان ، در استان اردبيل در سطح يك شهر و در بقيهاستانها در سطح كوچكي از شهر مركز استان اجرا ميگردد .

در سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1375 قرار است اطلاعاتيدر زمينه سن ، جنس ، سطح تحصيلات ، شغل و فعاليت ، دين وتابعيت و... افراد و نيز اطلاعاتي در مورد نوع واحد مسكوني ، تعداداطاق ، مصالح عمده بناي واحد مسكوني ، منابع تامين سوخت ، نحوهآبرساني ، امكانات و تسهيلات محل سكونت خانوارها جمع آوريشود.

براي اجراي سرشماري لازم است اقدامات وسيعي در زمينه تهيهو بهنگام سازي نقشههاي آماري ، تهيه فرمها و دستور العمل هايسرشماري و تكثير آنها در استخراج ماشيني اطلاعات بعمل آيد .

استاندارد سازي

تهيه تعاريف و تعيين مفاهيم و معيارها و طبقه بنديهاي آماريجزو وظايف مركز آمار ايران است كه در قانون به صراحت بيان شده ووزارتخانهها ، موسسات دولتي و وابسته به دولت و شركتهاي دولتي نيزطبق قانون تاسيس مركز آمار ايران موظفند در انجام آمارگيريها ازتعاريف ، مفاهيم ، روشها ، معيارها و طبقه بنديهاي آماري مركز آمارايران تبعيت نمايند . در اين قسمت به كوششهايي كه در زمينه يكسانسازي تعاريف و مفاهيم آماري ، ارائه طبقه بنديها و تهيه حسابهاياقتصادي بعمل آمده اشاره ميشود .

1 ـ يكسان سازي تعاريف و مفاهيم

بخشي از اختلافهاي موجود در آمار و اطلاعات توليد شده توسطسازمانهاي اجرايي كشور منتج از يكسان نبودن تعاريف و مفاهيم مورداستفاده است . نوسان آمار و اطلاعات ارائه شده از طريق منابع مختلفدر مواردي به اندازه اي است كه استفاده كننده در درستي آنها ترديدميكند . بررسي نتايج طرحها و گزارشهاي آماري نشان ميدهد كهتعاريف آماري نه تنها در سازمانهاي مختلف يكسان نبوده بلكه حتي دريك سازمان همواره در طول سالهاي مختلف تغيير كرده است بدوناينكه ضرورتي براي آن وجود داشته باشد .

اخيراً فعاليتهاي گستردهاي براي تحقق استاندارد سازي تعاريف ومفاهيم آماري در مركز آمار ايران شروع شده و به اين منظور قدمهاياصلي برداشته شده است . در اين ارتباط كليه تعاريف و مفاهيم بكاررفته در طرحها و گزارشهاي آماري مركز آمار ايران از زمان تاسيس تاكنونبعلاوه تعاريف و مفاهيم استفاده شده در توليد آمار 27 وزارتخانه ياسازمان ، گردآوري شده است براي انجام اين كار 936 نشريه يا گزارشآماري مربوطه به وزارتخانه ها و سازمانهاي فوق مطالعه و تعاريف7904 عنوان قلم آماري جمع آوري شده است . در اغلب اقلام آماريبيش از يك تعريف وجود دارد و در مواردي تا 30 تعريف براي يك قلمآماري نيز ديده ميشود كل تعاريف جمع آوري شده 11283 موردميباشد ضمن اينكه در 1038 مورد تعريف به عناوين ديگري ارجاعداده شده است .

نزديك به 37 درصد تعاريف جمع آوري شده مربوط به طرحهايمركز آمار ايران ، 14 درصد مربوط به دو وزارتخانه كشاورزي و جهادسازندگي ، 8 درصد وزارت كار و امور اجتماعي ، 8 درصد بانك مركزيجمهوري اسلامي ايران و بقيه مربوط به ساير وزارتخانه و سازمانها بودهاست .

كليه تعاريف گردآوري شده ، براساس سال مورد استفاده ، سازماناستفاده كننده ، كاربري تعريف و نام طرح يا گزارش آماري طبقه بندي وكد گذاري شده است . اين مجموعه با استفاده از نرم افزار ويژهاي كه بههمين منظور تهيه گرديده وارد كامپيوتر شده و در شبكه اطلاع رسانيمركز براي عموم قابل استفاده است . تعاريف و مفاهيم فوق براساسعنوان تعريف ، كاربري ، سال مورد استفاده و طرح يا گزارش آمارياستفاده شده قابليت بازيابي در شبكه را دارا است . در آينده نزديكامكان بازيابي يك تعريف براساس كليه واژههاي مختلف نيز فراهم شد .

علاوه بر امكان استفاده از تعاريف فوق در شبكه اطلاع رساني ،مجموعه اين تعاريف با ويژگيهاي يك فرهنگ تحت عنوان " فرهنگتعاريف و مفاهيم به كار رفته در طرحها و گزارشهاي آماري " منتشر شدهاست . نشريه مذكور بالغ بر 5400 صفحه و در 10 جلد ميباشد كه درآن تعاريف به ترتيب الفبايي تدوين شده است . انتخاب تعاريف مناسبو يا ارائه تعاريف استاندارد با استفاده از مجموعه تهيه شده ، توصيههايبين المللي و با در نظر گرفتن قوانين و مقررات مرحله بعدي كار است كهاز نيمه دوم سال 1374 شروع ميشود براي انجام اين فعاليت از نقطهنظرات صاحبنظران و دست اندركاران در مجامع علمي و سازمانهاياجرايي كمك گرفته ميشود .

طبقه بندي فعاليتهاي اقتصادي

مقايسه دادههاي آماري كشور در سطح منطقه و كشورها در سطحقاره و جهان از ديدگاههاي مختلف امكان پذير نيست مگر اينكه ، برايجمع آوري و تجزيه و تحليل دادهها از تعاريف ، مفاهيم و طبقه بنديهاييكسان استفاده شود. به همين دليل است كه سازمانهاي بين الملليآماري براي پديده هاي مختلف اجتماعي ـ اقتصادي و فرهنگي طبقهبنديهاي مشخصي را تهيه و استفاده از آن را به كشورهاي عضو توصيهكردهاند . طبيعي است كه چون اين طبقه بنديها با توجه به شرايطعمومي اقتصادي ـ اجتماعي و فرهنگي كشورهاي عضو تهيه ميشود ،ممكن است درپارهاي از موارد باشرايط خاص كشوري دقيقاً انطباقنداشته باشد .

از اين رو توصيه شده است ، سازمانهاي آماري هر يك از كشورها باتوجه به شرايط موجود با حفظ چارچوب اصلي، تغييراتي را كه لازمميدانند در طبقه بنديهاي بين المللي به عمل آورند .

طبقه بندي ، تحت نظم در آوردن منطقي عناصر مختلف براساسيك يا چند صفت قابل تميز از يكديگر به شكل جامع و مانع است . يهاين معني كه چون در مطالعه پديده هاي اقتصادي به حساب آوردن كليهعناصر تشكيل دهنده آن امكان پذير نيست ، لازم است تفاوتها ، وجهاشتراكها و ارتباطات بين عناصر تشكيل دهنده آن پديدهها با نظم منطقيشكل داده شود . فعاليتهاي اقتصادي از جمله عناصر تشكيل دهندهمطالعات اقتصادي بويژه حسابهاي ملي است .

از اين رو طبقه بندي سيستماتيك آن از ضروريات اقتصادي هركشور است . منظور از طبقه بندي سيستماتيك فعاليت هاي اقتصادي ،تحت نظم درآوردن منطقي فرآند هاي اقتصادي است بطوريكه فعاليتگروه بندي شده در يك رده (category) تا حد ممكن دارايخصوصيات متجانس باشد . تجانس در خصوصيات يك فعاليت راميتوان بطور كلي در همگني دادهها ، فرايند توليد و ستانده هاي آنفعاليت جستجو كرد . بنابراين نوع مالكيت ، نوع سازمان حقوقي و نحوهاداره يك فعاليت نميتواند ضابطه طبقه بندي فعاليتهاي اقتصادي باشد .

براساس آخرين پيشنهاد سازمان ملل در (ISIC,REV,3) فعاليتهاياقتصادي در 17 فصل ، 60 بخش (كد دو رقمي) 159 گروه (كد سهرقمي) و 292 طبقه (كد چهار رقمي) طبقه بندي شده اند.

به علت استفاده وسيع و گسترده ازISIC در طبقه بندي اطلاعاتبرحسب نوع فعاليت اقتصادي در زمينه هاي جمعيت ، توليد ، اشتغال ،درآمد ملي و ساير آمارهاي اقتصادي تاكنون سه بار اين طبقه بندي موردتجديد نظر قرار گرفته است كه بار اول طي سالهاي 1968 ـ 1956 و باردوم 1968ـ 1956 و بالاخره تجديد نظر سوم در سال 1990 طينشريهاي براي استفاده به كشورهاي عضو توصيه شده است .

مركز آمار ايران در طول سالهاي گذشته به منظور طبقهبندي فعاليتهاي اقتصادي با اقتباس از توصيههاي سازمانملل اقدام به تهيه و انتشار گزارشهايي به شرح زير كردهاست :

ــ "طبقه بندي فعاليتهاي دسته جمعي اقتصاد و كد مشاغل" وزارتكشور،اداره كل آمار عمومي ، اداره محاسبات ملي

ــ " طبقه بندي جديد فعاليتهاي اقتصادي ايران " وزارت اقتصاد ، دفترآمار، ارديبهشت 1348

ــ "فهرست كدهاي گروه بندي فعاليتهاي اقتصادي" مركز آمار ايران ،بهمن 1355

ــ "طبقه بندي بين المللي فعاليتهاي اقتصادي (فهرست موضوعي والفبايي)" مركز آمار ايارن 1365

ــ "طبقه بندي فعاليتهاي اقتصادي ايران (موضوعي و الفبايي) "مركزآمار ايران 1370 .

ــ ترجمه " طبقه بندي استاندارد بين المللي كليه رشته فعاليتهاياقتصادي" ويرايش سوم ـ 1371

ــ "طبقه بندي فعاليتهاي اقتصادي ايران (فهرست موضوعي و الفبايي)1373

ــ طبقه بندي فعاليتهاي اقتصادي ايران (فهرست موضوعي و الفبايي) ـويژه سرشماري 1375 ، 1374

ــ ترجمه "طبقه بندي محوري محصولات "1374

تهيه و ارائه مجموعه هاي فوق براي نيل به اهداف زيرصورت گرفته است:

ــ شناخت فعاليتهاي اقتصادي ايران

ــ ايجاد نظام طبقه بندي فعاليتها

ــ تهيه و تدوين تعاريف عناصر نظام طبقه بندي

ــ طبقه بندي هر يك از فعاليتها در كد مربوط

ــ تهيه جداول مقايسه اي آخرين طبقه بندي با طبقه بنديهاي قبلي

ــ تدوين مجموعه كد برحسب فهرست موضوعي و تعاريف مربوط بهرده هاي مختلف طبقه بندي

ــ تدوين مجموعه كد كه برحسب فهرست الفبايي به منظور كد گذاريعناوين فعاليتهاي اقتصادي مندرج در فرمها و پرسشنامههاي طرحهايآماري.

حسابهاي اقتصادي

محور اصلي فعاليتهاي مركز آمار ايران در زمينه حسابهاياقتصادي ، تنظيم مجموعه كامل حسابهاي كلان اقتصادي براساسمفاهيم ، تعاريف ، طبقه بنديهاي و قواعد حسابداري توافق شده درسطح بين المللي است كه آخرين تجديد نظر آن در سال 1993 تحتعنوان سيستم حسابهاي ملي (SNA) ارائه شده است .

بمنظور نيل به هدف فوق ، چارچوب حسابداري كاملي تنظيمميشود كه در آن دادههاي اقتصادي در قالبي كه براي تجزيه و تحليلها،سياست گزاريها و تصميم گيريهاي اقتصادي مناسب است ، ارائهميشوند. باين ترتيب تصوير روشني از نحوه كار اقتصاد در يك دورهزماني معين ارائه ميشود . چارچوب حسابداري فوق اطلاعات جامع ومفصل از فعاليتهاي اقتصادي كه در اقتصاد كشور صورت ميگيرد ،مبادلات بين عاملين اقتصادي ، ميزان دارائيها و ثروت جامعه و بالاخرهارتباط اقتصاد داخلي با دنياي خارج را نشان ميدهد .

در اين راستا ، فعاليتهاي عمده اي كه در سال جاري درمركز آمار ايران صورت ميگيرد به طور مختصر به شرح زيراست :

1 ـ محاسبه ارزش ستانده ، مصارف واسطه و در نهايت ارزشافزوده بخشهاي عمده اقتصادي ، شامل كشاورزي، معدن ، صنعت ،آب، برق و گاز ، ساختمان و عمده فروشي و خرده فروشي ، رستوران وهتلداري ، حمل و نقل و انبارداري و ارتباطات ، واسطه گريهاي مالي ،مستغلات و كسب و كار ، امور عمومي و دفاع ،بهداشت و مددكارياجتماعي و ساير خدمات و در زير بخشهاي آن ها براي دوره زمانيسالهاي 1370 الي 1372 .

2 ـ تهيه الگوي تامين نيازهاي آماري تنظيم حسابهاي اقتصادي كه جهتاجراي تعداد 22 طرح آمارگيري نمونهاي انجام گرفته است . براي اينمنظور تعداد 22 مجموعه طرح موضوعي شامل پرسشنامههاراهنماهاي تكميل و كنترل آنها ، جداول نهايي و...

3 ـ تهيه الگوي تامين نيازهاي آماري كه از طريق آمارگيري نمونهايامكان پذير نبوده و عمدتاً از طريق اطلاعات ثبتي سازمان ها قابلدسترسي است . براي اين منظور نيز تعداد 20 طرح موضوعي شاملپرسشنامهها ، راهنماهاي تكميل و... ارائه شده است .

4 ـ معرفي بخشهاي اقتصادي در قالب طبقهبندي بين المللي فعاليتهاياقتصادي براساس آخرين (سومين) تجديد نظر آن كه مطابق 17بخشعمده اقتصادي طبقه بندي فوق ، در قالب تعداد 17 مجموعه تهيه شدهاست و در هر بخش شامل مجموعه كاملي از پوشش فعاليتي ، مفاهيماساسي مانند ستانده ، مصارف واسطه ارزش افزوده و مسائل ويژهنظري ، مسائل خاص ايران ، نحوه جمع آوري اطلاعات روش برآورداقلامي كه امكان دستيابي مستقيم به اطلاعات آنها وجود ندارد و...ميباشد .

5 ـ تعاريف و مفاهيم مورد استفاده در تنظيم حسابهاي ملي شامل شرحمفصل واحدهاي نهادي ، بخشهاي نهادي ، بنگاه ، كارگاه ، فعاليتهايتوليدي ، فعاليتهاي ثانوي ، فعاليتهاي پشتيباني ، بخش غيرمتشكل ،حيطه توليد ، مفاهيم ستانده بازاري ، ستانده غير بازاري و روش اندازهگيري آن ها ، مصارف واسطه ، جبران خدمات ، استهلاك ، ارزشافزوده، نحوه ارزش گذاري ، مالياتها و سوبسيدها و...

6 ـ تهيه الگو حسابهاي منطقهاي در قالب شناخت بخشهاي اقتصاديهمراه با مسائل آن در منطقه ، مجموعه طرحهاي آمارگيري نمونهاي ومجموعه طرحهاي جمع آوري اطلاعات ثبتي .

7 ـ اجراي تعداد 22 طرح آمارگيري نمونه اي جهت جمع آورياطلاعات مورد نياز تنظيم حسابهاي ملي و حسابهاي منطقهاي . اجرايطرحهاي منطقهاي در سه استان به طور كامل و در ساير استانها بصورتآزمايشي ميباشد .

8 ـ اجراي تعداد 20 طرح جمع آوري اطلاعات ثبتي مورد نيازحسابهاي ملي و منطقهاي . در اين بخش نيز طرحهاي منطقهاي در سهاستانبه طور كامل و در ساير استانها بصورت آزمايشي ميباشد .

9 ـ استخراج نتايج طرحهاي اجرا شده در بندهاي 6و 7 و محاسبهارزش افزوده بخشهاي مختلف اقتصادي و بالاخره محاسبه توليدناخالص داخلي به قيمتهاي ثابت و جاري از روش توليد براي سال1373

10 ـ تهيه جدول داده ستانده 78 بخش اقتصاد ايران كه با استفاده ازجدول سال 1365 و بهنگام كردن آن از طريق تكنيكRAS صورتميگيرد .

11 ـ تهيه الگوي تنظيم حسابهاي ملي به روش هزينه و در نهايتمحاسبه توليد ناخالص داخلي از اين روش ، در اين راستا مباني نظريآن در قالب گزارشهايي در زمينه مصارف نهايي خانوارها ، موسسات غيرانتفاعي ، دولت و همچنين تشكيل سرمايه ثابت و تغيير موجودي انبارارائه خواهد شد .

12 ـ كامپيوتري كردن محاسبه ارزش افزوده بخشهاي اقتصادي و توليدناخالص داخلي از روشهاي توليد و هزينه همراه با فعاليتهاي اصليمركز، فعاليتهاي ديگري نيز كه مكمل فعاليتهاي فوق است به شرح زيرانجام ميگيرد :

1 ـ بررسي و محاسبه نرخ واقعي ارز

2 ـ محاسبه ارزش افزوده بخش دولت بر مبناي سيستم اطلاعاتيبودجه

3 ـ بررسي نظري مالياتها براساس مفاهيم SNA و انطباق مالياتهايموجود در ايران با مفاهيمSNA

4 ـ تهيه شاخصهاي ضمني جهت تبديل توليد ناخالص داخلي از قيمتجاري به قيمت ثابت

5 ـ تهيه نماگرهاي اقتصاد جمهوري اسلامي ايران

نظامهاي آماري

از اواخر سال گذشته ، طرحي تحت عنوان " نظام آمارهاي ثبتي "در مركز آمار ايران شروع شده است كه بررسي نظام آمارهاي ثبتي وتعيين شيوه دستيابي به آمار ، سئوالات اساسي اين طرح است كه تاكنونهيچ پاسخي به طور فني به آنها داده نشده است .

چگونگي تهيه و تنظيم آمارهاي ثبتي و دورههاي به هنگام كردنآنها به نحو صحيحي در سازمانها مستند سازي نشده است . انجام اينكار نيازمند مطالعه وسيعي است كه بررسي جزء به جزء وظائف هرسازمان را به منظور اطلاع يابي ميطلبد . اجراي اين فعاليت هر چندسنگين است اما از بسياري از دوباره كاريها جلوگيري ميكند . اهميتطراحي اين نظام بيش از ساير امور است و مركز آمار خواهان آنست كهلزوم طراحي نظام آمارهاي ثبتي را براي چند وزارتخانه ـ در برنامه دومتوسعه ـ به سازمان برنامه و بودجه بقبولاند تا رديف مشخصي برايبودجه اين كار تعيين شود و كار به طور مشترك بين مركز آمار ايران ووزارتخانههاي مورد نظر انجام گيرد .

براي انجام اين طرح ، با همكاري شركتهاي مشاورهاي ، بخشآمار و اطلاعات دستگاههاي اجرايي مورد مطالعه قرار ميگيرد و دروزارتخانهاي كه برقراري نظام آماري الويت داشته و يا انگيزه قوي تريداشته باشد، كار شروع شود.

اطلاع رساني

به تصريح قانون ، يكي از اهداف مركز آمار ايران بايد تهيه آمارهايلازم به منظور تامين نيازمنديهاي آماري كشور باشد كه در قالب وظائفزير انجام ميشود :

1 ـ تهيه و به هنگام نگاه داشتن آمار

2 ـ استخراج ، بررسي و انتشار نتايج

3 ـ تهيه و انتشار سالنامه آماري كشور

4 ـ تمركز اسناد و مدارك اطلاعات آماري

در مورد اطلاع رساني ، دو كار مشخص مورد نظر است :

1 ـ آمار و اطلاعات هميشه در اختيار مصرف كننده و همواره بههنگام باشد . زنده نگهداشتن آمار بسيار مهم است. انتشار نابه هنگامآمار ، موجب اخلال در تصميمات اجرايي ميشود . هنگامي كه نتايجطرحهاي آماري با تاخير انتشار يابد ، صرفاً در مطالعات و تحقيقاتكلاسيك كار برد پيدا ميكند و يا در برنامه ريزيهاي دراز مدت ، براساساطلاعات گذشته ، مورد استفاده قرار ميگيرد . بدين لحاظ بايد سرعتانتشار نتايج طرحهاي آماري افزايش يابد تا سياستگزاري مبتني برآماراستحكام بيشتري پيدا كند .

2 ـ فعاليت اطلاع رساني مورد توجه جدي قرار بگيرد و داراي سهويژگي زير باشد :

ــ اطلاعات آماري در سطح گستردهاي توزيع شود و به آساني قابلدسترسي باشد .

ــ فرمت آماري و اطلاعات به نحوي تنظيم شود كه به سرعت قابلدسترسي باشد .

تهيه اين فرمت از طريق به كارگيري تكنولوژي پيشرفته كامپيوتري امكانپذير است .

ــ حتي الامكان در محل استقرار مصرف كنندگان قابليت ارائه داشتهباشد.

در كشورهاي پيشرفته مصرف كننده آمار و اطلاعات ، در محلاستقرار خود امكان مطالعه آمار و اطلاعات لازم را بدون نياز به خروجاز محل ، دارا ميباشد . به كارگيري تكنولوژي جديد از سال 1373 درمركز آمار ايران شروع شده است .

هنگام تصويب قانون مركز آمار ايران ـ سال 1353 ـ قانون گذارمتوجه ضرورت و حساسيت اين مورد بوده است تا جايي كه گفته شدهكه اولين محل كاربرد كامپيوتر بايد مركز آمار ايران باشد . حتي برايورود كامپيوتر بايد از مركز مجوز دريافت ميكردند و در واقع حراست ازنظام انفورماتيكي كشور به عهده مركز آمار گذاشته شده است وشوايعالي آمار كه يكي از اركان نظام آماري كشور است ، متولي اينوظيفه بوده است .در كشور هاي جهان هم همين طور است ، يعني هرسيستم جديد از مراكز آماري به ساير سيستمها تسري پيدا ميكند .

در حال حاضر هر فردي ميتواند به مركز اطلاع رساني مراجعهكند و آمار و اطلاعات مورد نيازش را دريافت دارد. برنامه مركز آمار ايراناينست كه به سوي ايجاد مراكز اصلي اطلاع رساني حركت كند تا ازطريق خطوط انتقال اطلاعات بتواند آمار مورد نظر را به مركز فرعيمنتقل كند . آخرين مرحله توسعه اطلاع رساني اين است كه هر مصرفكننده آمار بتواند بايك كد مشخص با مركز اطلاع رساني ارتباط برقراركند .

كتابخانه

كتابخانه مركز آمار ايران كه يكي از كتابخانههاي مهم تخصصيكشور است در حقيقت ، شكل تكامل يافته و علمي آرشيو آماري استكه در سال 1334 همراه با تاسيس اداره كل آمار عمومي سابق بنيان نهادهشد .

آرشيو آماري ، هر چند بنا بر هدفها و وظائف خود ، مسئوليتگردآوري و سازماندهي اطلاعات و مدارك آماري موجود در كشور رابرعهده داشت ، ولي علت فقدان مديريت و برنامه ريزي مناسب و دراختيار نداشتن نيروي كارشناس متخصص و عدم استفاده از روشهايعلمي ، در زمينه ايفاي نقش خود به صورت موثر و مطلوب ، توفيقيبدست نياورد.

براساس اقدامات انجام شده ، كتابخانه و آرشيو آماري مركز آمارايران با ساختاري جديد و با برخورداري از روشهاي علمي و نوينكتابداري و با همكاري متخصصان فن كتابداري ، تحت عنوان كتابخانهمركز آمار ايران ، فعاليت خود را در قالبي نو از اوايل سال 1355 بااستفاده از تنها سالن متعلق به آرشيو آماري كه حدود 60 متر مربعمساحت داشت و با در اختيار گرفتن يك اتاق ديگر در جنب آن ، بهمساحت حدود 30 متر مربع با همكاري يك متخصص كتابدراي و 2 نفرغير متخصص به فعاليت جديد خود پرداخت .

حجم روز افزون منابع آماري و در نتيجه گسترش اجتناب ناپذير ومستمر مجموعه كتابخانه از يك سو و نياز فراوان مراجعان به كتابخانه وكمبود امكانات لازم از سوي ديگر ، لزوم فراهم آوردن امكانات وتسهيلات بيشتري را براي كتابخانه مورد تاكيد قرار داد ، به گونهاي كهعلاقمندان به انجام پژوهشهاي آماري با سهولت و فراغت بال بتوانند ازاين مجموعه بهرهمند شوند .

با استقرار مديريت جديد مركز آمار ايران و توجه وافر مسئولانامر به بهبود شرايط كتابخانه ، ايجاد تحولات اساسي در اين زمينه درزمره اقدامات بنياني مركز قرار گرفت . در راستاي اقداماتي كه به منظورفضا سازي و تعيين فضاي مورد نياز هر يك از واحدها به عمل آمد ،تخصيص فضاي مناسب و مستقل براي كتابخانه و فراهم آوردنامكانات و تسهيلات لازم ، از جمله گامهاي ارزنده و اساسي بود كه درزمينه بهبود شرايط كتابخانه برداشته شد .

سرانجام كتابخانه مركز آمار ايران با حسن توجه و مساعدت بيدريغ مسئولان مركز و تلاش همكاران كتابخانه ، در فضايي مناسب بابهرهگيري از طراحي و رنگ آميزي زيبا و استفاده از امكانات مورد نياز ،جايگاه واقعي خود را در ميان كتابخانهها و مراكز اطلاع رساني بازيافتو فعاليت خود را در محيطي سرشار از ذوق و زيبايي همراه با آسايشمراجعه كنندگان و با كيفيتي بهتر آغاز كرد .

كتابخانه مركز آمار ايران در حال حاضر با هدفهاي :

ــ ايجاد تسهيلات لازم باري انجام پژوهشهاي علمي و آماري مورد نيازمركز آمار ايران

ــ فراهم آوردن امكانات لازم براي بالابردن سطح دانش تخصصي وعمومي كاركنان مركز آمار ايران

ــ ارائه خدمات كتابخانه ايران به جامعه استفاده كننده

مجموعه كتابخانه شامل 18000 جلد كتاب و نشريات مختلف آمارياست كه از اين تعداد 12000 جلد را نشريات فارسي و 6000 جلد رانشريات غير فارسي كه به طور عمده به زبان انگليسي هستند ، تشكيلميدهد .

كتابخانه داراي 90 عنوان مجله علمي و تخصصي آماري وخارجي و 120 عنوان مجله و خبرنامههاي فارسي است . قدمت برخياز مجلههاي آماري خارجي كتابخانه به 55 سال قبل برمي گردد ومجموعه مجلههاي خارجي صحافي شده كتابخانه در نوع خود دركشور بي نظير است .

نظام ردهبندي كتابخانه ، نظام رده بندي دهدهي ديويي است كهمقدمات تغيير آن به نظام رده بندي كنگره فراهم و اقداماتي نيز در اينزمينه انجام شده است .

جامعه استفاده كننده از كتابخانه شامل كاركنان مركز آمار ايران ، كاركنانو كارشناسان ساير سازمانها اعم از بخش عمومي و خصوصي ،دانشجويان ، دانش آموزان و بالاخره كليه افراد علاقمند به استفاده ازدادههاي آماري است .

مجموعه كتابخانه براي غير كاركنان مركز آمار ايران ، فقط در داخلكتابخانه قابل استفاده است و به اين قبيل افراد، طبق مقررات كتابخانه ،كتاب امانت داده نميشود .

اهم خدماتي كه در حال حاضر در كتابخانه ارائه ميشود به شرح زيراست:

ــ امانت دادن منابع به كليه همكاران مركز بر اساس ضوابط و مقرراتكتابخانه

ــ ارائه منابع مورد نياز به ساير مراجعان ، بمنظور استفاده در سالنمطالعه كتابخانه

ــ ارائه خدمات مرجع و پاسخگويي به پرسشهاي تخصصي مربوط بهفعاليتهاي مركز آمار ايران ، در حد بضاعت .

ــ اعلام مشخصات نشريات و كتابهاي تازه دريافت شده براساسزمينههاي موضوعي به واحدها ، مسئولان و كارشناسان ذي ربط مركزآمار ايران .

ــ تهيه و انتشار نشريه ماهانه " تازههاي كتابخانه " و توزيع آن در داخلو خارج مركز آمار ايران .

ــ تهيه و انتشار نشريه 2 ماه يكبار " فهرست مقالات علمي منتخبموجود در مجلههاي كتابخانه".

ــ نسخه برداري از مدارك مورد نياز مراجعين .

سازمان فعلي كتابخانه متشكل از 10 نفر است كه اكثريت آنان دارايتحصيلات تخصصي كتابداري بوده و از تجربه كافي برخوردار هستند .

با توجه به تحولات حاصل در نظامهاي اطلاع رساني ، توسعه كاربردتكنولوژي جديد در كتابخانهها و نيز ارتقاي سطح نيازهاي اطلاعاتيجامعه استفاده از كتابخانه ، ضرورت دارد هدفها و وظائف و خدماتكتابخانه متناسب با تحولات جديد در عرصه اطلاع ساني مورد تجديدنظر قرار گيرد و شرايط مناسب براي جذب نيروهاي متخصص و باتجربه فراهم گردد و نيز تسهيلات و امكانات مورد نظر در اختيار گذاشتهشود .

مكانيزه كردن خدمات كتابخانه و استفاده از نرم افزارها و سختافزارهاي مربوط براي ورود و ذخيره سازي و جستجوي مدارك واطلاعات از برنامه هاي داراي اولويت كتابخانه است كه مطالعات وبررسيهاي مربوط به آن انجام گرفته و مقامات اجراي آن فراهم شدهاست .

ايجاد نظام بازيابي مقالههاي فارسي و لاتين يكي ديگر ازبرنامههاي آتي كتابخانه است كه در اين مورد نيز مطالعات و بررسيهايلازم در دست اجرا است . با ايجاد نظام فوق مقالههاي مورد نظر ازمجلههاي تخصصي فارسي موجود در كتابخانه استخراج و به گونهايطبقهبندي ميشوند كه از طريق عنوان مقاله ، عنوان مجله ، نام نويسنده ،نمايه موضوعي و موضوع كلي با استفاده از اپراتوري منطقي قابلبازيابي و دسترسي خواهند بود .

در مورد مقالههاي مجلههاي خارجي نيز مجموعهاي از اطلاعاتمقالات منتخب برروي ريزكامپيوترها ايجاد ميشود و علاقمندان باتركيب كليه واژههاي مناسب در عنوان مقالات ، منابع مورد نياز خود راشناسايي و بازيابي ميكنند .

همچنين براساس نظام فوق ، اين امكان فراهم خواهد شد كهبازيابي اطلاعات مقالات با بهرهگيري از ريز كامپيوترهاي مستقر دركتابخانه و نمايش اطلاعات بر صفحه آنها ، در صورت نياز ، به صورتچاپ شده نيز قابل وصول باشد .

ــ ايجاد ارتباط با شبكه هاي كامپيوتري ساير كتابخانههايتخصصي و در نهايت ، اتصال به شبكه ملي اطلاعات از برنامههاي بلندمدت كتابخانه است كه در جهت نيل به آن نيز كوشش خواهد شد .

از ديگر برنامههاي آتي كتابخانه ميتوان به موارد زير اشاره كرد :

ــ مستند سازي طرحهاي آماري

ــ تهيه و ارائه فهرستهاي چاپي از موضوعهاي گوناگون آماري ، شاملمقاله نامه و كتاب شناسيها

ــ تهيه و توزيع اطلاعات گزيدهSELECTIVE DISSEMINATIONOF INFORMATION SDI براي مسئولان و كارشناسان ذي ربط مركزآمار ايران

ــ تهيه ميكروفيلم و ميكروفيش از مدارك و نشريات آماري ارزشمند ونشريات متعلق به زمانهاي قبل.

ــ نمايه سازي و چكيده نويسي مقالات گزيده مجلههاي معتبر آماري.

ــ ارائه خدمات آگاهي رساني جاري.

ــ برگزاري برنامههاي آموزش استفاده از كتابخانهو آشنايي با منابعآماري.

اهداف ، سياستها و راهبردهاي نظام ملي اطلاع رساني

مقدمه :

توسعة تكنولوژي و پيشرفت شاخه هاي دانش بشري ،بخصوص در چند دهه اخير ـ حجم اطلاعات را به نحوفزايندهاي افزايش بخشيده ، تا آنجا كه با اصطلاح "انقلاب و انفجار اطلاعات "روبرو نشده ايم . ازرهگذرتوسعة تكنولوژي اطلاعاتي ـ ارتباطي ، انتقالاطلاعات بين جوامع بشري به گونهاي جامة عمل به خودپوشيده كه عامل زمان و مكان را عملاً تحت الشعاعقرارداده است . در چنين شرايطي اطلاعات به يك كالاياقتصادي مبدل شده و از آن به عنوان انرژي مديريت نامبرده مي شود . از اين رو ، هيچ جامعهاي نمي تواند منزويباشد و خود را از اطلاعات بي نياز بداند ، و در عين حالقادر باشد در زمينه هاي فرهنگي ، اجتماعي ، اقتصادي وعلمي و فني دست به برنامه ريزي كلان بزند و شاهدموفقيتهاي عظيم باشد .

فائق آمدن بر اين مهم در گرو هماهنگي و همكاريهمة واحدها و مؤسساتي است كه به گونه اي مستقيم يا غيرمستقيم در چرخة توليد و مصرف اطلاعات مشاركت دارند. در اين چرخه ، اطلاعاتي را كه متخصصان ، پژوهشگران ومتفكران توليد و به صورتهاي گوناگون منتشر مي كنند ،گردآوري و ساماندهي مي شود و براي مصرف در همةسطوح جامعه از طريق كتابخانه ها ، مراكز اسناد ، بانكهاياطلاعاتي و امثال آنها نشر مي بابد . اشاعه و گردش ايناطلاعات خود نيروي مولدة تفكر و پژوهش مي شود وبارديگر به توليد اطلاعات جديدي ميانجامد . همينچرخه است كه به چرخة تحقيق و پژوهش شتاب داده ،تفكر و فرهنگ جامعه را اعتلا ميبخشد و موجبپيشرفتهاي ملي در حوزههاي فرهنگي ، اقتصادي ، اجتماعي، علمي و صنعتي مي شود . آنگاه جامعه مي تواند در نظامجهاني جايگاه و پايگاهي براي خود داشته باشد .قدرتمندي جامعه در گرو اين چرخه و توانمندي و تحرك آناست . بدون شك موفقيت چرخه اطلاعات و تحركبخشيدن به آن را مي توان با فراهم آوردن سياستي يكپارچهدر قالب نظامي يكسان ـ در سطح ملي ـ تسهيل كرد . بدينترتيب از يكسو مي توان به توليد ، گردآوري و سازماندهياطلاعات سامان بخشيد ، و از سوي ديگر تسهيلات لازمبراي اشاعه اطلاعات در كشور و ايجاد شرايط انتقالاطلاعات و ارتباط با ساير جوامع بشري را فراهم كرد .

تعريف نظام ملي اطلاع رساني:

مجموعه اهداف ، سياستگزاريها ، برنامهريزي ها و ساماندهي مراكز اطلاع رساني ، هدايت و نظارت بر امر اطلاع رسانيموسسات اطلاع رساني و خدمات اطلاع رساني بعنوان نظام اطلاع رساني تعريف ميشود .

اهداف :

1 ـ اشاعه فرهنگ استفاده از اطلاعات به عنوان مبنايي براي تحقيق و سياستگذاري ، برنامه ريزي و اجرا .

2 ـ سازماندهي فعاليتهاي اطلاع رساني و ايجاد ارتباط هماهنگي بين مراكز اطلاع رساني .

3 ـ گسترش و نهادي كردن فعاليتهاي اطلاع رساني كشور .

4 ـ گسترش و تقويت امكانات ملي به منظور پيوستن به نظام بين المللي اطلاع رساني ، مبادله اطلاعات و دستيابي به آخرينيافته هاي بشري .

سياستها و راهبردها :

1 ـ ايجاد و تقويت مراكز اطلاع رساني ، مراكز اسناد ، كتابخانه ها از طريق افزايش بودجه ريالي و ارزي

2 ـ تمركز در سياستگذاري ، برنامه ريزي كلان ، هماهنگي در كليه زمينههاي مربوط به امر اطلاع رساني و عدم تمركز در اجرا

3 ـ رفع كمبود نيروي انساني متخصص در امر اطلاع رساني و كتابداري و ارتقاء دانش آنها از طريق ايجاد دورههاي جديد ،اصلاح مواد آموزشي دروس مطابق با توسعه اين علم در دنيا ، گسترش دورههاي كارشناسي ارشد و دكترا ، دوره هاي تخصصيكوتاه مدت ، كنگره ، سمينارها و اعطاي بورس .

4 ـ حمايت معنوي و مادي از مولفان ، مترجمان ، ويراستاران و توليد كنندگان اطلاعات و به رسميت شناختن حقوق مولفين وپديد آورندگان نرم افزار در كشور و تدوين و اعمال قوانين مقررات مربوطه .

5 ـ تحقيق در زمينه اطلاع رساني ، اشاعه و ارتقاء فرهنگ استفاده از اطلاعات

6 ـ ايجاد ساز و كار لازم به منظور هماهنگي در امر اطلاع رساني ، جلوگيري از دوباره كاري ، استفاده بهينه از تجهيزات علميو پژوهشي در مراكز اطلاع رساني و بهره برداري هر چه بهتر از سرمايه گذاريهاي انجام شده .

7 ـ تدوين ضوابط و استانداردهاي ملي در ايجاد و بهره برداري بهينه از شبكهها ، بانكهاي اطلاعاتي ، مراكز اسناد ، كتابخانههاو ديگر مراكز اطلاع رساني .

8 ـ تعيين اولويت در بانكهاي اطلاعاتي مورد نياز كشور و اتخاذ تدابير لازم بمنظور ايجاد و بهره برداري مناسب از آنها .

9 ـ تقسيم مناسب و ظايف بين مراكز اطلاع رساني بنحويكه در هر زمينه حداقل يك مركز قوي باتوان سرويس دهي در سطحكشور وجود داشته باشد و ايجاد ساز و كارهاي لازم براي هماهنگي و همكاري نزديك بين آنها .

10 ـ اتخاذ تدابير لازم بمنظور افزايش سهم سرمايه گذاري هر چه بيشتر بخش غير دولتي در امر اطلاع رساني.

11 ـ اتخاذ تدابير لازم بمنظور ايجاد ، توسعه و تقويت شبكه هاي اطلاع رساني مورد نياز كشور ، حفظ هماهنگي بين آنها.

12 ـ تقويت شبكه ملي مخابرات داده ، كمك به ايجاد شبكه هاي اختصاصي مخابرات داده در صورت داشتن توجهاتكافي فني ، اقتصادي .

13 ـ اتخاذ سياست عدم تمركز در مديريت شبكه هاي اطلاع رساني .

14 ـ حمايت و هدايت پروژه هاي ملي اطلاع رساني و پشتيباني از فعالتيهاي اطلاع رساني كشور .

گزارش دهمين نشست مشورتي «استينفو»ASTINFO

و سمينار منطقهاي استراتژيهاي آموزش اطلاعات براي قرن بيست و يكم

(18 تا 24 سپتامبر 1995 ـ پكن ـ چين )

در شماره گذشته قسمت اول گزارش دهمين نشست استينفو را به اطلاع خوانندگان گرامي رسانديم . در اين شمارهقسمت دوم اين گزارش از نظرتان خواهد گذشت .

قسمت دوم

نشست تخصصي 2 ؛ بازنگري وضعيت اطلاعرساني در كشورهاي آسياي مركزي و آسياي جنوبي

هيئت مذاكره كنندگان متشكل از نمايندگان كشورهاي بنگلادش ،نپال ـ پاكستان . سري لانكا ، جمهوري اسلامي ايران و مغولستان نيزپيشرفت كشورهاي خود را در زمينه اطلاع رساني گزارش نمودند .

مذاكره به رياست دكتر آبجني لاهيري آغاز شد . ايشان درسخنراني خود به جمع آوري موارد ، مسائل و مشاهدات گوناگونپيرامون سيستم آموزش اطلاع رساني و كتابداري پرداختند و مواردبدست آمده از نشست تخصصي 1 را تحت عناوين زير برشمردند :

معمولاً دانش آموزان با هوش و ممتاز كمترمايلند در رشته اطلاع رساني و كتابداري تحصيلنمايند و اين بدين خاطر است كه مردم و دولت نسبتبه خدمات اطلاع رساني و كتابداري شناخت كافيندارند .

ايجاد مدارس اطلاع رساني و كتابداري

الف . دانش آموزان

معمولاً دانش آموزان با هوش و ممتاز كمتر مايلند در رشته اطلاعرساني و كتابداري تحصيل نمايند و اين بدين خاطر است كه مردم ودولت نسبت به خدمات اطلاع رساني و كتابداري شناخت كافي ندارند .

بمنظور جذب افراد با استعداد و ممتاز در رشته اطلاع رساني وكتابداري ، دولت موظف است اين رشته را بعنوان يك كادر جدا ومستقل منظور نمايد و شرايط ، اوضاع و زمينههاي ارتقاء و پيشرفت آنرا همانند ساير كادرهاي خدماتي فراهم سازد .

ب . هيئت علمي (گروه آموزشي )

ــ نبود اساتيد ماهر و كاردان (با دانش جديد و به روز ) در مدارس وموسسات كتابداري

ــ نبود دورههاي آموزشي تكميلي و اجراي تسهيلات آموزشي در داخلو خارج براي اساتيد مدارس كتابداري

واژه « كتابدار » در برخي كشورها تصوير كم رنگو بي ارزشي در جامعه برجاي گذاشته است . لذاسعي بر آن بوده است تا از واژههاي موثرتري از جمله«متخصصان اطلاع رساني» ، «مدير منابع اطلاعرساني» و از اين قبيل استفاده شود

ج ـ محتوي درسي

ــ ضرورت تقارب آموزش اطلاع رساني و كتابداري با تكنولوژيهايارتباطي و اطلاع رساني

ــ ضرورت هماهنگي محتوي درسي اطلاع رساني با روند تكنولوژيهايمدرن ارتباطي و اطلاع رساني

ــ ضرورت شناخت تمايز نيازهاي ملي و درك اين نكته كه يك محتويدرسي براي همگان مناسب نخواهد بود .

وضعيت رشته اطلاع رساني و كتابداري

در اكثر كشورها وضعيت شغلي و حقوق متخصصان اطلاعرساني و كتابداري در مقايسه با ديگر رشتههاي موجود يكساننميباشد.

واژه « كتابدار » در برخي كشورها تصوير كم رنگ و بي ارزشي درجامعه برجاي گذاشته است . لذا سعي بر آن بوده است تا از واژههايموثرتري از جمله «متخصصان اطلاع رساني» ، «مدير منابع اطلاعرساني» و از اين قبيل استفاده شود ولي اين اقدام مورد انتقاد واقع شدهاست و شايد به اين علت است كه تا حدي گمراه كننده ميباشد و دردراز مدت براي اين تخصص، مناسب بنظر نميرسد . ضروري استواژههاي فني مورد استفاده اين رشته بصورت استاندارد در آيد و مقاماتنيز تعاريف تغيير يافته شغلي را براي افراد شاغل در كتابخانهها ورشتههاي اطلاع رساني مشخص نمايند.

ــ كتابداران و متخصصان اطلاع رساني برايارتقاء به موقعيت بالاتر شغلي با محدوديت مواجههستند و اين ناشي از فقدان يا كمبود اينگونهموقعيت هاست.

عدم ارتقاء متخصصان اطلاع رساني به موقعيت بالاتر درمحدوده كار

ــ كتابداران و متخصصان اطلاع رساني براي ارتقاء به موقعيتبالاتر شغلي با محدوديت مواجه هستند و اين ناشي از فقدان يا كمبوداينگونه موقعيت هاست.

جذب افكار عمومي و تبليغات مبني بر حمايت از تخصصمورد نظر

ــ سياستگذاران و تصميم گيرندگان در اكثر كشورها هنوز متقاعدنشدهاند تا اين بخش را به ليست موارد اولويتهاي ملي اضافه نمايند .

ــ سياستگذاران و تصميم گيرندگان در ردههاي بالاي مملكتيبايد نسبت به اهميت ومزاياي اطلاع رساني در توسعه اقتصادي واجتماعي كشور آگاهي پيدا نمايند .

ــ اين آگاهي بايد در سطح وسيع و گسترده ايجاد شود و مردم بهاستفاده از كتابخانه تشويق شوند .

ــ اهميت اقدامات توسعهاي در زمينه كتابداري بايد بعنوان ابزارارتقاء كاربرد وسيع از اطلاعات ، جذب بودجه و رشد وضعيت اينتخصص مورد تاكيد قرار گيرد.

بودجه :

ــ فقدان بودجه و نيروي انساني كافي بمنظور توسعه زيربنايسيستم اطلاع رساني و كتابداري در كشورها

ــ كشف كانالهاي بين المللي و منطقهاي دو جانبه جهت توسعهخدمات و ساختارهاي اطلاع رساني در كشورهاي عضو، خصوصاً درتوسعه منابع انساني .

آموزش مستمر

ضروري است فرصتهايي فراهم شود تا كاركنان كتابخانهها ومراكز اطلاع رساني از يك آموزش مستمر در اين زمينه استفاده نمايند ودورههاي جديد آموزشي را نيز بگذرانند.

نقش آموزش مستمر در رويارويي با تغييرات فزاينده مديريتي وتكنولوژيكي بسيار حائز اهميت است . وظيفه اين آموزش نيز برعهدهمدارس داراي رشته كتابداري و كارفرمايان مربوط ميباشد.

كشورهاي درحال توسعه بايد از تجارب كشورهاي توسعه يافتهدر زمينه تكنولوژي اطلاع رساني بهرهمند شوند و استفاده از جديدترينو مناسب ترين تكنولوژي را به حداكثر برسانند.

مدارس كتابداري بايد متدهاي مناسب ديگر آموزش را نيز موردبررسي قرار دهند بعنوان مثال برنامههاي آموزش از راه دور در نيوزلند ،تايلند و استراليا.

كشورهاي درحال توسعه بايد از تجاربكشورهاي توسعه يافته در زمينه تكنولوژي اطلاعرساني بهرهمند شوند و استفاده از جديدترين ومناسب ترين تكنولوژي را به حداكثر برسانند.

در كشورهائيكه مدارس كتابداري وجود ندارد تشويق و حمايتهمه جانبه از هيئت زبده سازمانها و موسسات ضروري است كه اينخود سبب پيشرفت برنامههاي آموزش كتابداري خواهد شد.

تمام دولتها بايد مطالعات كاركردي كشور خود را مدنظر قرار دهندتا تصوير روشني از مهارتهاي مورد نياز متخصصان اطلاع رساني وكتابداري بدست آورند.

لازم است متخصصان نوين اطلاع رساني انعطاف پذير باشند ، درزمينههاي مختلف مهارت داشته باشند و بطور مداوم در طي آموزشضمن خدمت مهارتهاي خود را نيز ارتقا دهند.

لازم است متخصصان نوين اطلاع رسانيانعطاف پذير باشند ، در زمينههاي مختلف مهارتداشته باشند و بطور مداوم در طي آموزش ضمنخدمت مهارتهاي خود را نيز ارتقا دهند.

ضروري است فرصتهاي آموزش در تمام سطوح كشورها باتوجه به برنامههاي موجود شناخته شود بعنوان مثال توافقات دو جانبهو چند جانبه بين كشورهاي نيوزلند ، استراليا ، چين ، تايلند و مالزي .

در سطح منطقهاي برنامههايي از قبيل توافقات دو جانبه ،برنامههاي چند جانبه (ايفلا IFLA ، كميسيون دائمي منطقهاي آسيا ـاقيانوسيه ، توسعه انجمنهاي كتابداري در برنامه جهان سوم ، انجمنكتابداران امريكا ، و سايرانجمنها) وجود دارد كه مقامات يونسكو نيزاحتمالاً وارد همكاري خواهند شد.

پيشنهادات

با توجه به مسائل و موارد مورد بحث فوق و نظرات وپيشنهادهاي حاصل از دو نشست تخصصي اتخاذ يك برنامه اجراييقوياً توصيه ميگردد ، برنامهاي كه در دراز مدت و كوتاه مدت تماممسائل و موارد را در نظر بگيرد.

اين برنامه اجرايي بعنوان نتيجه مهم سمينار شامل موارد زير خواهد بود:

1 ) تهيه و تنظيم پيشنهاد پروژه منطقهاي در زمينه تربيت و آموزش نسلجديدي از متخصصان اطلاع رساني به گونهاي كه آنها را جهت ارائهخدمات اطلاع رساني مورد نياز جامعه در قرن بيست و يكم توانمندنمايد .

اين پيشنهاد بر پايه اصول و قوانين زير خواهد بود :

توسعه/تقويت برنامهها و تسهيلات آموزشي و تربيتي در منطقه باتوجه به ارتقاء برنامهها در مراكز داراي تسهيلات مرجع از جملهكشورهاي چين ، ژاپن ، استراليا ، نيوزلند ،هند ، تايلند و فيليپين . اينپيشرفت بايد در جهت توسعه و پيشبرد محتواي دروس عمومي دردورههاي رسمي با درجات تحصيلي ليسانس و دكترا صورت گيرد كهطبيعتاً ميان رشتهاي خواهد بود ، توسعه اهداف و تسهيلات آموزشي ،اجراي روش هاي مناسب و جديد از جمله يادگيري از راه دور و نامنويسي متقابل در دانشگاههاي مختلف ، انجام تداركات لازم جهتايجاد انجمنهاي تخصصي در كشورهاي رو به رشد ، تبادل استاد وكارشناس ، برنامههاي آموزشي بدون مدرك جهت توسعه آموزشمستمر ويژه متخصصان مشغول به كار ، آموزش و تربيت مربي و از اينقبيل .

بسيج همگاني جهت حمايت/ تقويت دولتهاي شركت كنندهدراسرع وقت و كسب اعتبار از كنسرسيوم اعطاء كنندگان جهت تامينمالي پروژههاي منطقهاي .

2 ) در حمايت از تنظيم پيشنهاد پروژه منطقهاي و ايجاد آمادگي دركشورهاي شركت كننده جهت اجراي موثر پروژه، اعضاي استينفو دراجراي موارد ذيل اتفاق نظر داشتند :

ــ انجام مطالعات كار كردي بر روي نمونههاي مشابه دركشورهاي مربوط جهت ترسيم تصويري روشن از مهارتهاي مورد نيازمتخصصان اطلاع رساني و كتابداري توسط گروههاي تابع .

ــ تسليم و ارائه نتايج مطالعات به يونسكو پي جي آي . بي كا.كابعنوان پيشنهاد منطقهاي كه بايد توسط يونسكو مورد بررسي قرار گيرد.

ــ تهيه فهرست تسهيلات آموزشي قابل دسترس در كشورهايمربوط و ارسال جزئيات واحدهاي مطالعاتي رشته اطلاع رساني وكتابداري به پي جي آي ـ بي كاكا تا تاريخ 30 اكتبر سال 1995 (5 آبان1374)

ــ متقاعد نمودن مقامات كشورهاي ذيربط در حمايت از اجرايپروژه منطقهاي

3 ـ از يونسكو قوياً موارد ذيل درخواست شد :

همكاريهاي تخصصي ، ارائه خط مشي ويژه جهت متمركز نمودنو هماهنگ كردن فعاليتهاي پراكنده كشورها ، انجام مطالعات كاركردي ،تشكيل كميسيوني جهت تنظيم پيشنهاد پروژه منطقهاي ، گفتگو بامقامات ذيربط و تشكيل كنسرسيوم اعطا كنندگان .

ب : گزارش دهمين اجلاس مشورتي استينفو

بررسي اجمالي اقدامات انجام شده توسط استينفو پي جي آي درسالهاي 95ـ1994

مشاوره منطقهاي پي جي آي گزارشي از اقدامات انجام شدهتوسط يونسكو را ارائه نمود .از جمله اين اقدامات افزايش توانائي هايپرسنل اطلاع رساني و كتابداري شركت كننده در استينفو در كليهزمينههاي مديريت و ارائه خدمات اطلاع رساني بود . در اين اجلاس بهاين مهم اشاره شد كه استينفو در صدد تحكيم و تقويت زمينههايپيشبرد مذاكرات و سازمان دهي منابع و مهارتهاي متخصصان اطلاعرساني و ايجاد حمايت در تمامي سطوح كشورها ميباشد و اين امر باايجاد همكاري همه جانبه و عقد قرارداد و مشاركت باNGO و سايرموسسات تعاوني كه داراي فعاليت مشابه ميباشند امكان پذير است .كارگاه آموزشي سازمان دهي منابع و تنظيم پروژه منطقهاي در سال1993 توسط استينفو آغاز بكار نمود و در حال حاضر نيز توسط IFLAدر برخي كشورهاي آسيايي و ديگر كشورهاي عضو استينفو بعنوان يكاقدام ملي در حال فعاليت است . نتايج اعلام شده، حاكي از افزايشآگاهي متخصصان اطلاع رساني نسبت به نقش مهم آنها در سازمان دهيمنابع و حمايت هاي لازم است . در سالهاي اخير سياستگذاران نيز درزمينه اطلاع رساني علاقه زيادي نشان داده اند و اين توام با افزايشچشمگير حمايتهاي داخلي و خارجي در خصوص برنامههاي اطلاعرساني است.

در سالهاي اخير سياستگذاران نيز در زمينه اطلاعرساني علاقه زيادي نشان داده اند و اين توام باافزايش چشمگير حمايتهاي داخلي و خارجي درخصوص برنامههاي اطلاع رساني است.

با پيدايش اينگونه فرصتها ، ضروري است استينفو متخصصاناطلاع رساني را با ابزارهاي نيرومندتري مجهز نمايد و سياستگذاران وتصميم گيرندگان نيز با شناخت جديدي كه از اهميت اطلاع رسانيكسب كردهاند سرمايهگذاري لازم را در اين زمينه لحاظ بنمايند . در اينراستا يونسكو عمدتاً در چارچوب وظايف استينفو سه اقدام ذيل راانجام داده است :

ــ مطالعه تحقيقاتي پيرامون خدمات و ساختارهاي اطلاع رسانيملي در كشورهاي ذي نفع . اين پروژه مشتركاً توسط ژاپن و يونسكوتامين اعتبار ميشود .

ــ تهيه بستههاي اطلاع رساني تبليغاتي ، كه نشانگر كاربرد چشمگيرتكنولوژي و خدمات اطلاع رساني در توسعه ملي است . اين اقدام بايدپاسخگوي نياز بسياري از كشورهاي عضو ،در گسترش حمايتهاي سطحبالا باشد و روند كلي اطلاع ساني در مراحل توسعه و دست يافتن بهاعتبار و وجهه شغلي را نيز در نظر بگيرد . بستههاي نرم افزاري تبليغاتيتوسط DOST (فيليپين) و با همكاري آژانس خصوصي چند رسانهايتحت عنوان «نياز به دانستن» گسترش يافته است .

ــ توسعه يك مدل اوليه از خدمات اطلاع رساني فني مهندسي . تهيهكنندگان راهنماي مهندسي ، چكيده هاي اطلاعاتي و غيره و موسساتاطلاع رساني مهندسي امريكا پيشنهاد نمودند بمنظور پيشبرد مدل موردنظر با بخش علوم و تكنولوژي DOST (فيليپين) و يونسكو همكاريمينمايد . اين پروژه عمدتاً توسط EI و بخش علوم و تكنولوژي DOSTو سهم مختصري از كمك هاي يونسكو تامين اعتبار ميشود زمانيكهاين مدل اوليه توسعه يابد ، نهايتاً ديگر كشورها نيز ميتوانند مشتركاً ازخدمات گسترده آسيايي بهرهمند شوند .

دستاوردهاي استينفو در سال 95-1994 به شرحذيل ميباشد :

A = در ادامه به منظور توليد و توسعه محصولات و خدمات قابلفروش اطلاع رساني به كليه مصرف كنندگان در سطوح ملي ، بين الملليو منطقهاي ، به روز درآوردن سيستماتيك و نگهداري نرم افزاري پايگاهدادهاي بر مبناي اطلاعات حقيقي بعنوان ورودي به سيستم پشتيبانيكنندهCD-ROM/IDRC حاوي مجموعهاي از دادهها پيرامون محيط وسلامتي ضروري بنظر ميرسد .

حافظه برنامه جهاني = اجلاس گروه متخصصان منطقهاي دردسامبر 1994 در كوآلالامپور به سرپرستي و حمايتهاي مالي دولتمالزي و كمكهاي مالي بدست آمده از برنامه اشتراك يونسكو برگزارگرديد . در اين اجلاس توصيه شده اعضاي تشكيل دهنده آسيايي /اقيانوسيهاي حافظه برنامه جهاني تعيين شوند و ليستي از پروژههايمنطقهاي براي الحاق به ليست جهاني در حال تدوين پيشنهاد گردد .

توسعه همكاري = در يك مذاكره مستقيم با آژانس توسعه بين الملليدانمارك ، تنظيم قرارداد پروژه «سازماندهي مجدد كتابخانه ملي نپال» وچگونگي همكاري هاي لازم در اين زمينه مورد بررسي قرار گرفت .پيشنهاد پروژه مورد نظر در نوامبر 1994 به تصويب رسيد و از تاريخ1995 رسماً آغاز بكار مينمايد .

توسعه سواد آموزي از طريق پروژههاي آزمايشي «مراكز/جمعي منابع ويادگيري» (CLARC)

هدف از ايجاد «مراكز جمعي منابع و يادگيري» اتخاذ روش استبدين منظور كه گروههاي يادگيرنده بتوانند از كلاسهاي سواد آموزينهايت استفاده را بنمايند و دروس مربوطه را بهتر درك نمايند. پروژهكلاسهاي فشرده سواد آموزي با اقداماتي جهت تامين معاش افرادشركت كننده جهت حضور مستمر آنها در كلاسها در لائوس، ويتنام وفيليپين به اجرا در آمده است . هدف تقويت عوامل ارتباط دهندهموسساتي است كه منابع و تسهيلات موجود ملي و محلي را بهاجتماعات روستايي مرتبط مينمايد .

كاربرد مراكز جمعي منابع و يادگيري در قالب پروژههاي ملي درحال حاضر در 9 روستا در فيجي ، چندين بخش در ويتنام جنوبي و دواستان مهم در فيليپين در حال اجراست . مفهوم فوق اخيراً در پيشبردپروژه مورد نظر در 19 استان محروم تحت پوشش لايحه اصلاحيهاجتماعي بكار گرفته شده است . لايحه مزبور توسط رئيس جمهورفيليپين در قانون بودجه عمومي سال 1996 اين كشور منظور شدهاست.

به ساير كشورهاي ذي نفع توصيه شد ، بروشورها و موارد مهماطلاع رساني پروژه مورد نظر را مطالعه نمايند و با مقامات مربوط درخصوص كاربرد اين پروژه در كشورهاي خود مذاكره نمايند . همكاريتخصصي جهت تنظيم و اجراي پروژه بنابه درخواست كشورهاي موردنظر صورت خواهد گرفت.

جلسه اختتاميه

سمينار منطقهاي استراتژيهاي آموزش اطلاعرساني در قرن بيست و يكم و دهمين اجلاسمشورتي استينفو طبق برنامه در 24 سپتامبر1995 خاتمه يافت . سازمان ميزبان ، ايستيك ،ضمن تبريك به شركت كنندگان ، از كليه افراديكهدر برگزاري هرچه بهتر اين اجلاس همكارينموده بودند تشكر كردند. از ايران نيز به سبباهدا نرم افزار كاربردي كتابخانه مركز اسناد واطلاع رساني به شركت كنندگان كه براساس نرمافزارCDS/ISIS تهيه شده بود تشكر و قدردانيگرديد. ضمناً ايران درخواست نمود شركتكنندگان نقطه نظرات خود را در مورد نرم افزارمورد نظر اعلام نمايند.

اين شيوه حمايتهاي مالي و تخصصي از استينفوبسيار مورد قدرداني قرار گرفت.

در حقيقت موفقيت استينفو در گروكار فردي و گروهي و همكاريشركت كنندگان بوده است .

خانم دلياتوري جوس ، از جانب يونسكواز كشور ميزبان به سبب حمايتهاي همه جانبه آناز پي.جي.آي و استينفو و از شركت كنندگان ،حضار ، مقامات ، هيات ايستيك و سازمانميزبان به سبب همكاري و حضور فعالشان تشكرنمودند . همچنين از مديريت قابل خانم ژائويانگلينگ و فعاليت گزارشگران قدرداني نمودند .در حقيقت موفقيت استينفو در گرو كار فردي وگروهي و همكاري شركت كنندگان بوده است .

خانم ليندزي ميلن از طرف شركت كنندگاناز مهمان نوازي و فعاليت هاي سازمان ميزبان ،دفتر پي.جي.آي ، مشاور منطقهاي و مقاماتمنتخب اجلاس مزبور تشكر صميمانه نمودند.

اخبار اطلاع رساني

كتابخانه ملي تبريز به انبار كتاب تبديلشده است

گروه فرهنگي ـ كتابخانه ملي تبريز باوجود انواع كتابهاي كمياب و منحصر به فردخطي و چاپي ، به دليل نداشتن ساختمانمناسب ، به انباري براي اين آثار گرانقدر فرهنگيتبديل شده است .

به گزارش خبرگزاري جمهوري اسلامي ،استاندار آذربايجان شرقي ارزش عرصه و اعيانياين ساختمان و فضاي اطراف آن را سيزدهميليارد ريال ذكر كرده كه ده ميليارد آن سهمشهرداري و مابقي سهام اعياني مالكان بنا است .

عبدالعلي زاده افزود : در صورتي كه 3ميليارد ريال سهم اعياني را وزارت ارشاد بپردازد، شهرداري نيز متقاعد ميشود تا سهم ده ميلياردريالي خود را به كتابخانه هديه كند و در نهايت باصرف تغييراتي اندك در فضا و ساختمان مكانمناسبي براي كتابخانه ملي تبريز ايجاد شود .

كتابخانه ملي تبريز كه در سال 1335هجري شمسي به همت برادران نخجواني ازمحل جمعآوري اعانه و كمكهاي مردمي درجوار بناي ارك اين شهر تأسيس شده بود . درسال 1361 تخريب شد و پس از آن ،آثارگرانبهاي كتابخانه به محل ساختمان فعلي منتقلشده است.

ساختمان فعلي كتابخانه نيز حدود 60 سالپيش به عنوان ميهمانخانه تأسيس شده بود .

ايران 10/10/74

ارتباطات ، نياز امروز و فردا

مقوله ارتباطات به يمن توجه رسانههايكشور بويژه مطبوعات، اين روزها مورد توجه وعنايت جدي افكار عمومي و دانش پژوهانجامعه قرار گرفته است و مورد بحث و مطالعهكارشناسان است ـ اين آغاز راه است و نياز بهاقدام عملي ،تجديد نظر در برنامه ريزي هاياجرايي كشور بيش از اينهاست ـ با اينهمه مايهاميدواري است چرا كه ارتباطات ، امروز درجهان زمينه ساز تحرك و پوياي جوامع و مايهتقويت بسياري از علوم است .

بعضي ،شاخص ترين خصيصه عصرحاضر را توسعه علم و تكنولوژي ارتباطاتميدانند توسعهيي كه خود باعث بسط و توسعهساير علوم ميشود . امروزه ارتباطات حد و مرزمشخصي ندارد زيرا علمي كاملاً پوياست و بهطور آني و لحظهيي در حال پيشرفت است .پيشرفت ارتباطات ضمن ارايه شناخت بهتر ازخلقت آفرينش ،اشتياق انديشمندان را بهشناخت وسيعتر و اعتقاد آنان را به عظمتغيرقابل تصور هستي ،بيشتر ساخته است. شايدتأملي بر بعضي انديشههاي «آرتور.سي . كلارك»انديشمند معاصر ارتباطات و نويسنده داستانهايمعروف علمي ـ تخيلي «كسي كه سالها قبل ازاختراع و پرتاب ماهواره به فضا ،پيش بينيبرقراري ارتباطات فراگير را كرده بود). اشتياقانسان را برتوسعه دانايي و توانايي خود وپيبردن به رمز وراز هستي ـ كه بخش قابلتوجهي از آن از طريق تكنولوژينوين ارتباطاتتعقيب ميشود ـ نشان دهد .

ارتور.سي كلارك مينويسد :«زمين ذرهناچيزي در اين علم است و در اين ذره ،انسان كهبه منزله موجودي ذره بيني است در محدودهذهن ناچيز خود توانسته است تنها سرسوزني ازدنياهاي فرازميني را بشناسد . تاكنون بشردهميليارد كهكشان را شناخته است ، يكي از آنهاكهكشان ما (راه شيري) است كه حدود چهارصدميليارد ستاره مانند خورشيد در آن وجود دارد . باسيارههايي كه به دور خورشيدهاي بيشمار وقمرهايي كه به دور سيارهها ميچرخند ، طولكهكشان راه شيري صد هزار سال نوري است وفاصله هر سال نوري 5/9 تريليارد كيلومتراست.»

«... وسعت دانش انسان از تجربه ناچيز كهطي سه ميليون سال از طريق ذهن كوچك وحواس محدود خود روي زمين و از آنچه طينيم قرن اخير در محدوده منظومه كوچكشمسي به دست آورده است فراتر نميرود . عالمهستي آنقدر شگفت انگيز است كه واقعيتهمواره بر باورترين تخيلها پيشي ميجويد .همواره ناشناخته هايي هستند كه همناشناختهاند و هم شايد ناشناختني. دينا آنقدرعجيب نيست كه ما تصور ميكنيم . دنيا آنقدرعجيب است كه ما نميتوانيم تصور كنيم .»

واقعيت اين است كه كشورهايي پيشرفته باسرعتي ناباورانه در زمينه ارتباطات به پيشميروند و هر روز شاهد تحولي ارتباطي در اينجوامع هستيم چنانچه به عقيده كارشناسان ،بعضي از كشورهاي توسعه يافته اينك از لحاظوضعيت ارتباطات ، در دهه اول قرن بيست ويكم قرار دارند ، در حالي كه تعداد زيادي ازكشورهاي توسعه نيافته از اين لحاظ بسختي درآستانه قرن بيستم قرار گرفتهاند .

عواقب و پيامدهاي زيانبار اين فاصله كهمهمتر از همه دنباله روي و وابستگي جهان سوماست نياز به توضيح ندارد ، اين نكته كه تقريباًهمه كشورها نسبت به گذشته خود تغيير كرده يادر حال دگرگوني و فاصله گرفتن از گذشته خودهستند ،امري است مسلم ، اما نكته ظريف وقابل تأملي در اينجاست و آن اين است كهسرعت و شتاب جوامع يادشده در مقولهارتباطات بسيار متفاوت و غير قابل مقايسه است. مثلاً : گروه كشورهاي توسعه يافته اگر با سرعتصد كيلو متر در ساعت حركت ميكنند ،كشورهاي توسعه نيافته نيز حركت دارند وليحداكثر با سرعت معادل پنجاه كيلومتر حركتميكنند . لذا نقش حركت كشورهاي توسعهنيافته اگرچه مثبت است ، ولي چندان اميدواركننده نيست چنانچه باطي مسيري معادلصدكيلومتر كه توسط گروه اول و طي مدتيكوتاه صورت ميگيرد ، اختلاف فاصله اين دوگروه از كشورها گذشته از اختلافات قبلي به دوبرابر ميرسد ظاهراً جبران اين عقب ماندگي غيرممكن بهنظر ميرسد چرا كه حركت به سمتتوسعه و پيشرفت همواره ادامه دارد و يك آن ازتوقفي صورت نميگيرد شايد سرعت توسعهيافته ها نيز باز هم افزايش يابد ، دنياي فردادنيايي نامتعادل تر است با فاصلههايي كههمچنان بيشتر ميباشد .

ايران 13/10/74

اينترنت ... اينترنت...اينترنت...

در بين سالهاي دهه شصت ، اينترنت بايك هدف كاملاً سياسي به منظور جلوگيري ازبروز جنگ هستهيي پايهگذاري شد ، شايد در آنروزها كسي فكر نميكرد كه اينترنت روزي بهشاهراه اطلاعاتي مبدل شود و در هر خانهيينفوذ كند و فاصلهها را به نزديكترين شكل ممكنبرساند .

اكنون اشكال استفاده از شبكه بين المللياينترنت ، افزايش چشمگيري يافته است ،علاقهمندان به اين شبكه با استفاده از يك خطتلفن و يك مودم براحتي وارد اين شاهراهاطلاعاتي ميشوند و جهان را به خانه كوچكشانميبرند و از با ارزش ترين و كم بهاترين موضوعروز جهان مطلع ميشوند و با اين شبكهافسونگر به تجارت ، اقتصاد، سياست و ... رونقميدهند .

اهميت اين شبكه به حدي است كه شايدخواندني ترين مطلب رسانههاي دنيا در مورد«اينترنت» باشد زيرا روزي نيست كه خبرهايمختلفي در خصوص اختراعات ، ابداعات واشكال استفاده از اين شبكه در رسانههاي جمعينباشد . به عبارتي ديگر درصد قابل توجهي ازخبرهاي روز رسانههاي مطرح جهان ، اختصاصبه پيشرفتها و نوآوري ها در زمينه «اينترنت»دارد .

امواج راديو برروي اينترنت

يك شركت با عمري يك ساله موسوم به«پراگرسيونت وركز» (به معني شبكه هاي پيشرو)درصدد است برنامه سازها ،كاربران علاقهمند وديگر شركتهاي آوا پرداز را دعوت به استفادةآزمايشي از خدمات صوتي، درخواستي از طريقاينترنت بكند . مفسر بازرگاني آسوشيتدپرسميگويد كه اين محصول با نام «ريل آوديو» (بهمعني شنيدار واقعي) به عنوان نمونه يكايستگاه راديوي محلي را قادر ميسازد تا اخبارمخابره شده يا بازي هاي ورزشي را برايشخصي كه در ايالت ديگري ساكن است ، درزماني كه وي اراده ميكند در دسترس او قراردهد .

اين خبرگزاري ميافزايد كه ABC وشبكههاي راديويي سراسري ملي درصدد مخابرةاخبار خود با استفاده از اين فن آوري برروياينترنت هستند كه قراراست شركت مذكور آن رارسماً در انجمن ملي شبكه هاي خبري در لاسوگاس عرضه كند . مفسر اين خبرگزاري ميگويد:«در تابستان سال جاري كه «ريل آوديو» آمادهميشود ، به افرادي كه از اينترنت بهره ميگيرند ،امكان ميدهد اصواتي را بدون آن كه لازم باشدداده ها قبل از شنيده شدن به طور كامل به رايانهانتقال يابند بشنوند . يك خبر پنج دقيقهيي درحدود 25 دقيقه طول ميكشد تا انتقال يابد . امابا «ريل آوديو» صوت بتدريج كه از كابل تلفن بهرايانه راه مييابد، پخش ميشود.» آسوشيتدپرسميگويد: «ريل آوديو ميتواند همانند استفاده ازنوار ضبط صوت به فرد قدرت كنترل آنچه را بهگوش ميرسد ، بدهد .»

اين روش در دو بخش تفكيك شده است،برنامهيي براي طرف ارسال كنندة برنامه شنيداريو برنامهيي نيز در طرف شنونده. «پراگرسيونتوركز» نرم افزار طرف شنونده را كه رويرايانههاي شخصي متكي بر ويندوز ، مكينتاش ورايانههاي متكي بر يونيكس به اجرا در ميآيد ،عرضه ميكند .

اين شركت درصدد است برنامة طرفارسال كننده و ديگر نرم افزارهاي تخصصي را بهشركت هايي كه مايل به پخش صوت از طريقاينترنت هستند ، بفروشد مدير يكي از اينشركت ها ميگويد :«كيفيت صوت بخوبي يكديسك ليرزي نيست ، اما شبيه موج AMراديوست و بسياري از افراد هنوز به صدايراديوي AM گوش فرا ميدهند ».

نشر الكترونيك و همگامي با نشركاغذي

تلاش هايي براي برقراري استانداردهايمشابهسازي ظاهر ظاهر كتاب ها و بروشورهابرروي اينترنت و آن چه كه برروي كاغذ ميآيد ،در جريان است و سه شركت عمدة آي.بي.ام،مؤسسه «ادبي سيستمز» و مؤسسه ارتباطات نتسكيپ از مزاياي حاصله برخوردار خواهند شد.آي.بي.ام و نت سكيپ در گردهمايي اخير سيبولد بوستون در زمينة نشر الكترونيك ، اعلامخواهند داشت كه نرم افزار آكروبات ادبي را دررايانههاي شخصي و برنامههاي زندة كليدي خودتلفيق خواهند كرد .

آن گونه كه نويسنده خاصر نشان ميسازد:«اكروبات امكان ميدهد هرسندي از قبيلگزارش مكتوب يا صفحه گسترده ،بر روي هررايانه، بدون توجه به نوع رايانه يا نرم افزاري كهصرف تهيه آن شده است به اشتراك گذارده شود .اين برنامه داراي دو بخش يكي براي سازنده وديگري براي خواننده است ».

اسوشيتدپرس گزارش ميدهد در عين حالادب به طور جداگانه به فروش بخش سازندهآكروبات تبديلي ادامه خواهد داد و نسخة اتي آننرم افزار(كه قيمت فروش نسخه فعلي آن 200دلار است) ، ويژگي هاي بيشتري براي نگهدارياسناد در لحظه خواهد داشت. آسوشيتدپرسميافزايد :«به بيان ديگر كاربر ميتواند رويتصويري از يك محل تفريحي در يك بروشورمسافرتي زنده انگشت بگذارد و به صحنةاطلاعات بيشتري راجع به آن استراحتگاه پايبگذارد ، و سازندة آن بروشور مسافرتي نيزميتواند همان واژهپرداز يا برنامة صفحه بندي راكه براي نشر چاپي مورد استفاده قرار ميدهدبراي نشر زندة آن نيز به كار برد».

«حصار آتش» براي اينترنت

آي.بي.ام براي حفاظت شبكه هايمشتريان از دستيابي ناخواسته از طريق اينترنتو شبكههاي ديگر ، برنامه نرم افزاري «حصارآتش» را در مجمع «اينترنت ورلد» ،در واشنگتن،عرضه داشت.

اين نرم افزار جديد به عنوان مانعي بينشبكة داخلي اختصاصي يك مشتري و شبكهيي غيرايمن مانند اينترنت عمل ميكند . اين نرمافزار كه Netsp ناميده ميشود ، داده ـستادههاي معيني را دريافت ميكند و از صافيهايي كه براي تعيين تداوم جريان دادوستد به كارميرود ،عبور ميدهد.

اين شبكه حفاظتي برفن آوري مورداستفادة داخلي آي.بي.ام به مدت هفت سالموسوم به «تول بوث» مبتني است .

فعاليت انتقال فايل يا براي كاربراني كهخارج از حصار آتش درصدد دسترسي به شبكةداخلي مشتري هستند ، مجاز نيست . اگر كاربرانبخواهند فايل هايي را در اختيار جهان قرار دهند،ميتوانند آن را روي كارگزاري خارج از حصارآتش قرار دهند . فيلترها به پيام هاي متبادله ازطريق حصار آتش مينگرند و آنهايي را كه بامعيار خاصي نميخوانند ،متوقف ميسازد،ويژگيهايي كه قابل بررسي است . آدرس آي.پيمبدا و آدرس مقصد ، پروتكل آي پي وجهت(خروجي يا ورودي)بودن آن است.

ايران 10/13/74

حذف تصاوير قبيح از يك شبكهرايانهيي

يك شبكه بين المللي رايانهيي در امريكا ،به طور موقت امكان دسترسي مشتركين خود درداخل كشور و نيز سراسر جهان را به مطالب وتصاوير قبيحهيي كه از اين شبكه منتشر و پخشميشد از بين برده است .

اين اقدام كه پي اعتراض دادستان هايآلمان در مورد نقض قوانين «پرونوگرافي» اينكشور از سوي شبكه رايانهيي «كمپوسرو»صورت گرفت ، بازتاب وسيعي در مطبوعاتامريكا داشت .

روزنامه نيويورك تايمز اين ممنوعيتموقت را ناشي از وجود تضادهاي گستردهارزشهاي سياسي ، فرهنگي و ملي در جهان بااين تكنولوژي بدون مرز توصيف كرده است .

كنگره آمريكا تصويب قانوني را برايجلوگيري از پخش مطالب «ناشايست» ازاينترنت «شبكه رايانهيي بين المللي» در امريكامورد بررسي قرار داده كه اين امر با اعتراضطرفداران به اصطلاح آزادي بيان و عقيده در اينكشور روبرو شده است .

گردن نهادن شبكه كمپوسرو به قوانينآلمان و محروم كردن مشتركين امريكايي ازدستيابي به اين مطالب و تصاوير، قطعاً باعثبحث و جدل هاي بيشتري در امريكا خواهد شد.

كمپوسرو پس از شركت «امريكن ان ـلاين» دومين شركت بزرگ رايانهيي امريكامحسوب ميشود .

ايران 13/10/74

بازار روسيه در انحصار رايانههايتايوان

تايوان با تأسيس يك كارخانه مونتاژ رايانهدر فنلاند، محصولات رايانهيي خود را به روسيهصادر ميكند .

شركت رايانه سازي تايوان (ايسر) هدف ازتأسيس اين كارخانه را نزديكي با مرز روسيه وجذب بازار اين كشور ذكر كرده است .

ايسر كه هفتمين شركت بزرگ توليد كنندهرايانه در جهان است در سال 1993 ميلادي بهمنظور پيشبرد فروش رايانه در روسيه باتأسيسيك دفتر نمايندگي در مسكو سال بعد معادل 25ميليون دلار رايانه در اين كشور به فروش رساند .

انتظار ميرود فروش سال آينده اين شركتبه دو برابر مبلغ ياد شده افزايش يابد .

ايران 13/10/74

شبكه اطلاع رساني بازرگاني در تهرانافتتاح شد

شبكه اطلاعات بازرگاني بمنظور دستيابيدست اندركاران بازرگاني كشور به اطلاعات روزو به هنگام بازرگاني داخلي و تجارت بين المللي، روز گذشته در تهران با حضور وزراي پست وتلگراف و بازرگاني افتتاح شد .

در مراسم افتتاح اين شبكه ، يحيي آلاسحاق وزير بازرگاني طي سخناني گفت :حركت به سمت بهرهگيري از تجارت الكترونيك، چندي پيش با تائيد حجتالاسلام هاشميرفسنجاني رئيس جمهور به عنوان يك هدفاساسي و مهم در دستور كار وزارت بازرگاني قرارگرفت و تاكنون اقدام هايي در اين زمينه از طريقشوراي برنامه ريزي انفورماتيك انجام شده است.

اين گزارش حاكيست : مهندس غرضيوزير پست و تلگراف و تلفن نيز طي سخناني بااشاره به توان سيستم هاي مخابراتي كشور درپاسخگوئي به نيازهاي كشور گفت در حالحاضر بستر مخابراتي براي خدمات رساني بهشبكههاي اطلاع رساني مهيا و دفترهاي پستيدر سراسر كشور از طريق سيستم هاي مخابراتيو شبكههاي اطلاع رساني آمادگي دارد تاخدمات را به متقاضيان ارائه كند .

وي افزود : براساس قراردادي كه با رياستجمهوري منعقد شده در 10 هزار نقطه كشورشبكههاي اطلاع رساني ايجاد خواهد شد و اينمراكز همه نوع اطلاعات (امنيتي ، اقتصاديبازرگاني و...) در اختيار خواهد داشت و به منزله10 هزار نقطه حكومتي تلقي ميشود .

كيهان 19/10/74

اطلاعات در عصر ما

«عصر اطلاعات» امروز شكل گرفته و درآن انواع و اقسام وسايل و تجهيزات مخابراتي ،اطلاعاتي ، ماهوارهاي و شبكههاي سراسريكامپيوتر ، مرزها را فرو ريخته است.

شايد تا چند سال پيش به نظر ميرسيدانحصار اطلاعات در دست برخي قدرتها باقي

بماند امروز بسياري از كشورها به سازمان و نظاماطلاع رساني دست يافته اند و هرروز بيش ازپيش شبكههاي بزرگ جديد به بزرگراههاياطلاعاتي ميپيوندند.

كارشناسان ميگويند : اينك ساكنان كرهزمين ، حتي آنان كه در دورترين نقاط سكونتدارند ، شهروند جهاني شدهاند و ميتوانند باداشتن يك خط تلفن و يك كامپيوتر خانگي ازطريق شبكههاي اطلاع رساني ، به سراسر جهانمتصل شده ، اطلاعات روزعلمي اقتصاديسياسي ، فرهنگي ، هنري و... را طي چند ثانيهدريافت كنند .

ولي ما در اين عصر انفجار اطلاعات دركجا قرار داريم و چه بايد بكنيم ؟ عصري كهآمريكا خود را مظهر ارادهاش ميدانست و در پيآن بود كه ديگر كشورها و ملتها نيز به اينخواست تن دردهند . اما حالا با ملتي روبروستكه تمكين نميكند ، براين مظهر اراده و استيلاپوزخند ميزند ، در برابر موج فرهنگ بيگانه ،براصول و باورهاي خود پاي ميفشارد و...

پاسخ به اين سئوال به يك شناخت نسبياز بازار جهاني «اطلاعات» و موقعيت اين در اينبازار نياز دارد .

موقعيت پايگاههاي «اطلاعاتي» ايراندر جهان

اسناد و مدارك بايگاني اطلاعات ورودكامپيوتر به ايران را در دهة 40 و زمينههاي ايجادبانك اطلاعات و پايگاههاي اطلاعاتي را در دهةپنجاه با برگزاري جلسات و سمينارهاي پراكنده وبي حاصل در عمل ، نشان ميدهد .

يكي از مهمترين اين سمينارها در سال 59از طرف ستاد هماهنگي توسعه و استقلالصنايع ايران ، با حضور اساتيد دانشگاه ،متخصصان ، نمايندگان سازمانهاي دولتي ونهادهاي انقلابي برگزار شد كه هدف آن برنامهريزي در صنايع و معادن براي ايجاد يك مركزآماري و اطلاعاتي بود. در سال بعد سمينارمشابهي در زمينه ايجاد بانك اطلاعات كشاورزيو جوامع روستايي برگزار شد .

در دهة شصت فعاليتهاي پراكنده به منظورتاسيس بانكهاي مشابه صورت گرفت كه از آنجمله تلاش سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتيبود . اين مركز با تاسيس بانكهاي متعدداطلاعاتي در شهرهاي تهران ، شيراز ، مشهد و...توانست پايگاههاي اطلاعاتي خود را بهشبكههاي جهاني متصل كرده و اطلاعات موردنياز خود را دريافت كند .

يكي ديگر از مهمترين اقدامات انجام شده، تاسيس شبكه اطلاع رساني علمي بود كهتوسط وزارت فرهنگ و آموزش عالي به منظورحمايت از مخترعان ، مكتشفان ، متخصصان وپژوهندگان ، و نيز انسجام و هماهنگي تحقيقاتدر سياستگذاريهاي كلان تحقيقاتي شكل گرفت .مقدمات اين شبكه در پايان سال 67 با همكاريسازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ، مراكزاسناد علمي وزارتخانهها ، سازمان سنجش ،سازمان برنامه و بودجه ، شركت مخابرات ،مراكز خدمات ماشيني و... فراهم آمد و در مرداد68 در سه بخش و با ظرفيت فهرست 45 هزارنشرية ادواري ، فهرست 5/6 ميليون جلد كتابموجودي كتابخانهها و 22 هزار عنوان اختراعثبت شده ، گشايش يافت .

افتتاح سيستم ماهوارهاي مخابرات قدمديگري بود كه طي آن دانش پژوهان توانستند ازطريق خط تلفن با بانكهاي اطلاعاتي جهانارتباط برقرار كرده و اطلاعات مورد نياز خود رااز پايگاههاي ساير كشورها دريافت كنند .

پس از اين همه اقدامات و راه اندازي اينبانكهاي اطلاعاتي در آبان همان سال سميناري بهمنظور شكل دادن به يك نظام اطلاع رساني برايايجاد انسجام ، نظم و هماهنگي ميان اين بانكهابرگزار شد .

يكي از كارشناسان ارتباطات با اشاره بهاين موضوع ميگويد:«... اشكال در اينجاست ،نخست بايد از سوي دولت و يا متولي ديگري ازسازمانهاي وابسته به دولت يك «نظام اطلاعرساني ملي» شكل بگيرد و بعد از سازماندهي واتصال به شبكة جهاني و بزرگراههاي اطلاعاتي ،اقدام به واگذاري امتياز به شركتها ،سازمانها وافراد حقيقي يا حقوقي كند. اما از آنجا كه يكبرنامه ريزي صحيح و اساسي و سياستگذارياطلاع رساني صورت نگرفت ، پايگاههاي داخليبا فعاليتهاي پراكنده و در دو سه مورد گستردهخود به خود به شبكههاي جهاني وصل شدند.»

يكي از مراكزي كه توانست بصورتگسترده وارد عمل شود ، پايگاه اطلاعاتيدانشگاهي بود كه در سال 69 افتتاح شد تامحققان و دانشگاهيان بتوانند با 820 پايگاهاطلاعاتي جهان تماس برقرار كرده ، نيازهايعلمي خود را برطرف سازند ، و ديگر هفتمينبانك اطلاعاتي خارجي سازمان پژوهشهايعلمي و صنعتي بود كه در سال 71 افتتاح شد تابا 1000 بانك اطلاعاتي جهان تماس برقرار كندو اطلاعات مورد نياز در زمينههاي پزشكي ، فني، مهندسي ، كشاورزي ، علوم انساني ، علوم پايهو... را از بانكهاي اطلاعاتي آمريكا ، انگلستان ،آلمان ، فرانسه، ژاپن و ... دريافت كند .

شبكههاي ديگر اطلاع رساني داخلي

در شهريور 73 شبكة انتقال اطلاعات واطلاع رساني مورد بهرهبرداري قرار گرفت به اينترتيب مشتركان خطوط تلفن كه داراي كامپيوترشخصي و «مودم» باشند ميتوانند با بيش از 60كشور جهان ارتباط برقرار كرده و طي چند ثانيه ،آخرين اخبار رويدادهاي روز جهان و يا متنمقالات متن سخنرانيها ، و كنفرانسهاي جهان راروي كامپيوتر خود دريافت كنند .

به گفتة يك كارشناس ارتباطات ، مطابق آخرينآمار به دست آمده بين 20 الي 30 هزار نفر بهشبكهاي بنام «ايران نت» متصل هستند و اينمركز بطور رايگان اطلاعات علمي خود را دراختيار اعضاي هيات علمي ، محققان وپژوهشگران قرار ميدهد .

اين در حالي است كه طبق گزارش منتشر شده ،پست الكترونيك بعنوان يكي از راههاياطلاعاتي ، در ازاي دريافت پانصد هزار ريالمشترك پذيرفته و به ازاي هر دقيقه 20 ريال و هر64 حرف يك ريال در برابر اطلاعات داخليدريافت كرده است ، در اين تعرفه براي استفاده ازبانكهاي خارجي به ازاي هر دقيقه 350 ريال وهر 64 حرف 25 ريال پيش بيني شده است .

بانك مركز اطلاعات و مدارك علمي نيزمركز ديگري است كه يكي از كارشناسانارتباطات ميگويد : «در شرايط كنوني كه اندكاندك كشور ما با شبكه اطلاع رساني كامپيوتري ونحوة بهرهگيري از بانكهاي اطلاعاتي آشناميشود و تا حدودي به كاركردهاي بزرگراههاياطلاعاتي پي ميبرد بهتر است كه سياستگذاري بنيادي در زمينة ارتباطات امروز به عملآيد و برنامهريزي مدوني در مورد چگونگيتشكيل ، گسترش و استفاده از بانكهاي اطلاعاتيصورت گيرد .»

كيهان 3/10/74